GLP-1 & βιομηχανία τροφίμων
Το 2025 μεταξύ άλλων εξαπλώθηκε ραγδαία η χρήση των νέων φαρμάκων για την παχυσαρκία (αγωνιστές GLP-1). Οι ουσίες αυτές αναπτύχθηκαν αρχικά για τον Σακχαρώδη Διαβήτη Τύπου 2, αλλά κάνουν θραύση στην αντιμετώπιση μίας εκ των επιδημιών της εποχής, την παχυσαρκία.
Σύμφωνα με πρόσφατα δημοσιεύματα καθώς αυτά τα φάρμακα που μειώνουν το βάρος λαμβάνονται όλο και πιο εκθετικά παγκοσμίως, η βιομηχανία τροφίμων αναγκάζεται να αλλάξει τακτική:
- μικρότερες μερίδες
- λιγότερο αλάτι/ζάχαρη
- περισσότερη πρωτεΐνη
- ετικέτες τύπου «GLP-1 friendly»
- νέες σειρές προϊόντων ειδικά για χρήστες αυτών των φαρμάκων
Παράλληλα πολύ πρόσφατα δεδομένα κατανάλωσης δείχνουν πτώση δαπανών σε επεξεργασμένα σνακ/γλυκά, έξω-φαγητό και συνολικά μειώσεις στις καθημερινές αγορές τροφίμων μετά την έναρξη GLP-1.
Η «καλή» ανάγνωση
Υπάρχουν δύο θετικές αναγνώσεις :
- Υπάρχει πλέον μια σημαντική φαρμακευτική αντιμετώπιση για το μείζον πρόβλημα-επιδημία της παχυσαρκίας που σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας αφορά πάνω από 2,5 δισεκατομμύρια ενήλικες παγκοσμίως.
- Αν ένα φάρμακο κόβει την όρεξη και μετακινεί τη ζήτηση προς πιο θρεπτικές επιλογές, η αγορά προσαρμόζεται.
Μόνο που εδώ αρχίζει η πιο δύσκολη, άβολη για κάποιους ερώτηση: γιατί χρειάστηκε ένα φάρμακο για να θεωρηθούν αυτονόητα αυτά που επιστήμονες λένε επί δεκαετίες : λιγότερη ζάχαρη/αλάτι, μικρότερη ποσότητα, περισσότερη ποιότητα;
Η άλλη ανάγνωση : όταν η υγεία συναντά το κέρδος
Ο καπιταλισμός δεν είναι απέναντι στην υγεία από ιδεολογία. Είναι πιο πεζός: κυνηγά την απόδοση. Για χρόνια, υψηλότερη απόδοση σήμαινε προϊόντα :
- υπερ-εύγευστα
- φθηνά
- σταθερά στο ράφι
- επιθετικά διαφημιζόμενα
Με άλλα λόγια: υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα.
Το αποτέλεσμα ήταν ένα περιβάλλον όπου η «σωστή επιλογή» συχνά είναι πιο ακριβή, λιγότερο διαθέσιμη, λιγότερο διαφημισμένη.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο ΠΟΥ μιλά πλέον για την ανάγκη υποχρεωτικών πολιτικών περιορισμού του μάρκετινγκ ανθυγιεινών τροφίμων προς παιδιά, αναγνωρίζοντας ότι η εμπορική/διαφημιστική ρητορική είναι δύναμη που διαμορφώνει κανόνες, επιθυμίες και “κανονικότητα”.
Εδώ μπαίνει ένα κυνικό, αλλά πραγματικό twist: το σύστημα μπορεί να κερδίζει και από το πρόβλημα και από τη λύση.
- Από τη μία, μια διατροφική οικονομία που ευνοεί υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα.
- Από την άλλη, μια φαρμακευτική και “wellness” οικονομία που πουλά αντίδοτα :
- φαρμακευτικά,
- συμπληρώματα,
- “λειτουργικά υγιεινά τρόφιμα”,
- νέα brand identity τύπου «GLP-1 friendly».
Με αυτά και με εκείνα, η υγεία μετατρέπεται σε premium συνδρομή: έχεις πρόσβαση σε γιατρό, φάρμακο, παρακολούθηση, καλύτερες πρώτες ύλες; Ή μένεις στο φθηνό αλλά πεντανόστιμο θερμιδικό καύσιμο;
Μάρκετινγκ για την βλαπτική διατροφή, μάρκετινγκ για την υγεία
Υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα & αύξηση βάρους
Όλο και περισσότερες έρευνες επισημαίνουν τις επιπτώσεις των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων. Tα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα είναι μία από τις κύριες αιτίες αύξησης της παχυσαρκίας σε παγκόσμιο επίπεδο.
Μια πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε τον Οκτώβριο του 2025, προσθέτει ένα ακόμη ερευνητικό δεδομένο. Οι ερευνητές παρακολούθησαν για 30 χρόνια περισσότερες από 4.200 γυναίκες με ιστορικό διαβήτη κύησης — μια ομάδα με αυξημένο κίνδυνο να εμφανίσει αργότερα διαβήτη τύπου 2. Τα ευρήματα ήταν ξεκάθαρα: όσες κατανάλωναν συστηματικά υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα παρουσίασαν μεγαλύτερη αύξηση βάρους και 20% υψηλότερο κίνδυνο εμφάνισης διαβήτη τύπου 2, σε σύγκριση με όσες βασίζονταν κυρίως σε φυσικά ή ελάχιστα επεξεργασμένα τρόφιμα.
Περαιτέρω επιπτώσεις
Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι η συζήτηση δεν περιορίζεται μόνο στις «θερμίδες». Τα υπερ-επεξεργασμένα τρόφιμα συνδέονται σε μεγάλες ανασκοπήσεις με αυξημένους κινδύνους για
- καρδιομεταβολικά νοσήματα
- αρκετούς τύπους καρκίνου
- παθήσεις εντέρου
- προβλήματα ψυχικής υγείας (π.χ. άγχος/κατάθλιψη).
Η ίδια η παχυσαρκία έχει αμφίδρομη σχέση με την ψυχική υγεία. Η παχυσαρκία μπορεί να αποτελεί παράγοντα κινδύνου για ψυχική διαταραχή ή ψυχολογικά προβλήματα ενώ παράλληλα άτομα με προϋπάρχουσα επιβαρυμένη ψυχική υγεία ή διαταραχή είναι πιο επιρρεπή σε μεγάλη αύξηση βάρους.
Ταυτόχρονα οι ίδιοι οι αγωνιστές GLP-1 δε θα μπορούσαν να μην έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες μεταξύ αυτών και ψυχιατρικές.
Τα GLP-1 δρουν μεταξύ άλλων και σε περιοχές που ρυθμίζουν όρεξη, επιθυμία για φαγητό και ανταμοιβή, δηλαδή εκεί ακριβώς όπου εδώ και χρόνια στοχεύει η βιομηχανία του “craving”.
Δηλαδή από τη μία βάλε και από την άλλη βγάλε.
Κέρδος και καινοτομία
Αρκετοί βέβαια θα προτάξουν άλλη μια κλασική ρητορική ότι χωρίς κίνητρο κέρδους ίσως να μην είχαμε τέτοια ταχύτητα και κλίμακα καινοτομίας στα φάρμακα.
«Χωρίς κέρδος δεν υπάρχει καινοτομία»; Ναι ας πούμε έτσι όπως είναι σήμερα τα πράγματα, αλλά όχι χωρίς όρια.
Το ερώτημα που βολικά προσπερνάται σήμερα δεν είναι «αγορά ή όχι αγορά», αλλά ποιος βάζει τα όρια όταν το κίνητρο κέρδους συγκρούεται με τη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με τον ΠΟΥ χρειάζονται μηχανισμοί ώστε η χάραξη πολιτικής να προστατεύεται από “undue influence” και συγκρούσεις συμφερόντων.
Η αγορά δε στρέφεται ξαφνικά σε ηθικές υγιεινές επιλογές, αλλά αναπροσαρμόζει προϊόν για να μη χάσει τζίρο. Το πραγματικό στοίχημα δεν είναι να γεμίσουν τα ράφια με «GLP-1 friendly» σνακ,
- εύκολη
- φθηνή
- ορατή
- και προστατευμένη (ιδίως για τα παιδιά)
Γιατί αλλιώς θα συνεχίσουμε να ζούμε σε έναν παράδοξο κόσμο όπου πρώτα σε “ταΐζει” το σύστημα με την πιο κερδοφόρα εκδοχή θερμίδων και μετά σου πουλά την πιο κερδοφόρα εκδοχή αυτοελέγχου. Και κάπου ανάμεσα, θα μας ζητά να το λέμε «προσωπική ευθύνη».
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος