Πως αντιμετωπίζεται η κατάθλιψη
Τα φάρμακα και η ψυχοθεραπεία είναι οι βασικές λύσεις για την κατάθλιψη.
Στη θεραπεία κατάθλιψης επιστρατεύονται παραδοσιακά αυτοί οι δύο θεραπευτικοί άξονες είτε μεμονωμένα είτε συνδυαστικά. Η αποτελεσματικότητά τους είναι αδιαμφισβήτητη και εμπεριστατωμένη επιστημονικά, αν και για διάφορους λόγους μπορεί να μην είναι ούτε ιδανικές ούτε λειτουργικές για όλους τους ασθενείς.
Λιγότερο γνωστές, σχετικά υποτιμημένες και παρεξηγημένες ως προς την ασφάλεια και δραστικότητά τους είναι οι βιολογικές θεραπείες, μια κατηγορία θεραπειών, μη φαρμακευτικών, που επιφέρουν θετικό αποτέλεσμα σε μια σειρά από διαταραχές, ειδικά δε στην κατάθλιψη.
Η θεραπεία κατάθλιψης με φάρμακα
Τα αντικαταθλιπτικά είναι η βασική γραμμή αντιμετώπισης και ενίοτε συνδυασμός τους με άλλες κατηγορίες φαρμάκων. Μπορείτε να βρείτε αναλυτικό και εκτεταμένο ενημερωτικό υλικό στους σχετικούς συνδέσμους για :
τα φάρμακα και οι μηχανισμοί δράσης τους
Η θεραπεία κατάθλιψης χωρίς φάρμακα
Οι εξελίξεις στις νευροεπιστήμες έχουν φέρει τις τελευταίες δεκαετίες καινοτόμες βιολογικές μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις στην κατάθλιψη. Οι βασικές από αυτές είναι :
Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός (rTMS)
- Είναι μια μη επεμβατική μέθοδος που χρησιμοποιεί μαγνητικά πεδία για να διεγείρει συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου, κυρίως για την αντιμετώπιση της ανθεκτικής κατάθλιψης όταν άλλες θεραπείες δεν έχουν αποδώσει, με συχνές παρενέργειες ήπιο πονοκέφαλο και δυσφορία στο σημείο διέγερσης.
- Η μέθοδος αυτή είναι μια εναλλακτική θεραπεία κατάθλιψης ειδικά για τις περιπτώσεις που τα φάρμακα είτε δε βοηθούν, είτε προκαλούν μη ανεκτές ανεπιθύμητες ενέργειες. Η ασφάλεια και αρκετά υψηλή αποτελεσματικότητα της θεραπείας rTMS είναι καταγεγραμμένη σε πλήθος σχετικών ερευνών.
Ηλεκτροσπασμοθεραπεία (ECT)
- Είναι μια ιατρική διαδικασία όπου προκαλείται ένας σύντομος, ελεγχόμενος ηλεκτρικός ερεθισμός στον εγκέφαλο υπό γενική αναισθησία, αποτελώντας την πιο αποτελεσματική θεραπεία για σοβαρές μορφές κατάθλιψης (ειδικά με ψυχωσικά στοιχεία ή ανθεκτική), με κύριες παρενέργειες τη προσωρινή απώλεια μνήμης και μυϊκούς πόνους.
Ερεθισμός Πνευμονογαστρικού Νεύρου (VNS)
- Πρόκειται για μια επεμβατική θεραπεία που περιλαμβάνει την εμφύτευση μιας συσκευής παρόμοιας με βηματοδότη για τη συνεχή διέγερση του πνευμονογαστρικού νεύρου, χρησιμοποιούμενη για την ανθεκτική κατάθλιψη όταν άλλες θεραπείες έχουν αποτύχει, με πιθανές παρενέργειες τη βραχνάδα φωνής, βήχα ή δυσκολία στην κατάποση.
DBS (Deep Brain Stimulation – Εν τω Βάθει Εγκεφαλική Διέγερση)
- Είναι μια επεμβατική θεραπεία που περιλαμβάνει τη χειρουργική εμφύτευση ηλεκτροδίων σε συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου για τη συνεχή ηλεκτρική διέγερση, εφαρμόζεται σε πολύ σοβαρές και ανθεκτικές μορφές κατάθλιψης ως ύστατη λύση, με παρενέργειες που μπορεί να περιλαμβάνουν κίνδυνο λοίμωξης από την επέμβαση, διαταραχές ομιλίας ή προβλήματα με τη συσκευή.
Στέρηση Ύπνου
- Είναι μια μη φαρμακευτική μέθοδος όπου ο ασθενής παραμένει ξύπνιος για μια ολόκληρη νύχτα (ολική) ή μέρος της (μερική), χρησιμοποιούμενη για μια γρήγορη, προσωρινή βελτίωση στα συμπτώματα της κατάθλιψης, αν και οι παρενέργειες περιλαμβάνουν υποτροπή των συμπτωμάτων όταν επιστρέψει ο κανονικός ύπνος, καθώς και κόπωση, ευερεθιστότητα ή άγχος.
Φωτοθεραπεία (Light Therapy)
- Είναι μια μη φαρμακευτική θεραπεία που εκθέτει τον ασθενή σε έντονο τεχνητό φως, κυρίως για την αντιμετώπιση της εποχικής συναισθηματικής διαταραχής (SAD), με πιθανές παρενέργειες τον πονοκέφαλο, την καταπόνηση των ματιών ή την ευερεθιστότητα.
Ανθεκτική κατάθλιψη
Παράλληλα είναι βασικό να μιλήσουμε για την ανθεκτική κατάθλιψη, η οποία ορίζεται ως η κατάθλιψη που δεν ανταποκρίνεται επαρκώς ή καθόλου σε τουλάχιστον δύο ή περισσότερα διαφορετικά φάρμακα.
Ποσοστό που υπολογίζεται σε 30-50% μεταξύ όλων των ασθενών που θα λάβουν θεραπεία κατάθλιψης ανήκουν σε αυτή την κατηγορία. Για το μεγάλο αυτό ποσοστό η χρήση των βιολογικών θεραπειών αποτελεί κρίσιμη εναλλακτική επιλογή, κάτι που ήδη συμβαίνει σε ολοένα και ευρύτερη κλίμακα στο εξωτερικό.
Η βαριά κατάθλιψη συνήθως απαιτεί συνδυαστική και συνεχή θεραπεία. Οι βιολογικές θεραπείες όπως το rTMS και η ηλεκτροσπασμοθεραπεία έχουν ισχυρότατη ένδειξη σε δύσκολες και χρόνιες περιπτώσεις κατάθλιψης.
Η Ψυχοθεραπεία της κατάθλιψης
Η ψυχοθεραπεία έχει και πρέπει να έχει κυρίαρχη θέση ως λύση για την κατάθλιψη. Όταν γίνεται σωστά και χωρίς πίεση χρόνου, εκτός από την σταδιακά αισθητή ψυχολογική ανάταση, μπορεί να επιφέρει θετικές νευροβιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο με ενδεχομένως πιο μακροπρόθεσμο αποτέλεσμα για το άτομο.
Ο καταθλιπτικός ασθενής έχει ανάγκη να ακουστεί και να ακούσει και η ψυχοθεραπεία προσφέρει αυτό το χώρο μένοντας δίπλα του σε μια από κοινού προσπάθεια να ξεπεράσει τις δύσκολες ψυχικές εκδηλώσεις που βιώνει.
- Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)
- Ψυχοδυναμική
- Συστημική
- Διαπροσωπική
- Ψυχαναλυτική
Η γνωσιακή συμπεριφορική ψυχοθεραπεία είναι συνήθως βραχείας διάρκειας και πολύ συνοπτικά εστιάζει στην «εδώ και τώρα» τροποποίηση των κοινών αρνητικών προτύπων σκέψης και συμπεριφοράς ,αλλά και πυρηνικών πεποιθήσεων και σχημάτων εαυτού που συνδέονται με την καταθλιπτική διαταραχή.
Η ψυχαναλυτικού/ψυχοδυναμικού τύπου και η διαπροσωπική ψυχοθεραπεία αποτελούν επίσης αξιόλογες προσεγγίσεις, διεισδύοντας στα βαθύτερα νερά του ψυχισμού, του παρελθόντος, των διαπροσωπικών σχέσεων, της προσωπικότητας.
Σε κάποιες περιπτώσεις η θεραπεία σχημάτων, μια πιο συνθετική μορφή ψυχοθεραπείας που αξιοποιεί στοιχεία από τις προαναφερόμενες σχολές μπορεί να βοηθήσει σημαντικά.
Γνωσιακή θεραπεία κατάθλιψης
Σύμφωνα με το γνωσιακό θεωρητικό μοντέλο, η καταθλιπτική διεργασία αναπτύσσεται μέσω αλληλεπίδρασης 3 παραγόντων
- Καταθλιπτικογόνα σχήματα
- Δυσλειτουργικός τρόπος σκέψης
- Η αρνητική “γνωσιακή τριάδα” της κατάθλιψης με 3 απαισιόδοξες θεωρήσεις :
- Αρνητική θεώρηση του εαυτού : είμαι άχρηστος, ανίκανος
- Αρνητική θεώρηση του μέλλοντος : ανέλπιδο, μαύρο
- Αρνητική θεώρηση του κόσμου : σκληρός, δύσκολος
Η γνωσιακή θεραπεία στοχεύει μακροπρόθεσμα στην αναγνώριση από τον ασθενή των υπεύθυνων για υψηλό στρες ανωτέρω παραμέτρων και επιπλέον στην αντικατάστασή τους από λειτουργικότερες γνωσίες και σχήματα. Με αυτό τον τρόπο προσδοκούμε σε καλύτερο θεραπευτικό αποτέλεσμα με μεγαλύτερη διάρκεια.
Μάθετε περισσότερα για την ψυχοθεραπεία
Συχνά η επιλογή που βοηθάει περισσότερο στην κατάθλιψη είναι ο συνδυασμός της φαρμακευτικής με την ψυχοθεραπευτική αντιμετώπιση.
Τι άλλο βοηθάει στην κατάθλιψη
Φυσική άσκηση
Όταν συζητάμε για θεραπεία κατάθλιψης δεν πρέπει να ξεχνάμε τον επικουρικό θεραπευτικό ρόλο της φυσικής άσκησης.
Σύμφωνα με πρόσφατη μελέτη από το Πανεπιστήμιο του Harvard, η σωματική άσκηση μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης σε άτομα με υψηλότερη γενετική ευαλωτότητα.
Η φυσική άσκηση έστω και χαμηλού ή μέτριου βαθμού προάγει ποικίλες βιοχημικές και νευροβιολογικές αλλαγές στον εγκέφαλο με θετικό βραχυπρόθεσμο και μακροπρόθεσμο αντίκτυπο. Έχει φτάσει πλέον να συνταγογραφείται επίσημα από ιατρούς και ψυχιάτρους σε αρκετές χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο.
Κίνηση & άσκηση : πως να κινητοποιηθείτε πιο εύκολα
Ο Ρόλος της Διατροφής
- Μεσογειακή Διατροφή : Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν ότι η μεσογειακή διατροφή μπορεί να προλάβει ή να βοηθήσει επικουρικά στη θεραπεία της κατάθλιψης.
- Σημαντικά Θρεπτικά Συστατικά : Απαραίτητα λιπαρά οξέα, βιταμίνη Β12, μαγνήσιο και ψευδάργυρος. Η ανεπάρκεια τους μπορεί να συνδέεται με αυξημένη πιθανότητα κατάθλιψης.
- Τι να Αποφεύγετε : Τρόφιμα με υψηλά λιπαρά, πρόσθετα σάκχαρα και επεξεργασμένα δημητριακά μπορεί να αυξήσουν τον κίνδυνο κατάθλιψης. Βάσει τελευταίας μελέτης, όσο πιο υψηλή πρόσληψη επεξεργασμένων τροφίμων (UPF, ultra processed foods), τόσο αυξημένος είναι ο κίνδυνος κατάθλιψης.
Μέχρι στιγμής δεν υποδεικνύεται από την έρευνα η ανάγκη χορήγησης διατροφικών συμπληρωμάτων για την πρόληψη καταθλιπτικών διαταραχών.
Θεραπεύει μόνη της η διατροφή την κατάθλιψη;
Όχι. Οι αλλαγές στη διατροφή που υποστηρίζουν την υγιή σωματική λειτουργία και διάθεση:
- Αποτελούν μόνο μια πτυχή ενός επιτυχημένου σχεδίου θεραπείας
- Δεν είναι κατάλληλες για όλους
- Χρειάζεται βοήθεια ειδικών όποτε είναι απαραίτητο
Κοινοί Μύθοι που Κυκλοφορούν για τη θεραπεία της κατάθλιψης
Κυκλοφορούν διάφοροι μύθοι με τη μορφή δημοσιευμάτων που αναφέρονται σε διάφορους φυσικούς τρόπους “θεραπείας κατάθλιψης” μέσω :
- Διατροφής
- Βοτάνων
- Βιταμινών
- Άσκησης
- Στάσης σώματος
- Διαλογισμού
Η Αλήθεια Πίσω από τους Μύθους
Δυστυχώς, στις περισσότερες περιπτώσεις πρόκειται για παραπληροφόρηση που βασίζεται σε λανθασμένες αντιλήψεις όπως:
- “Κάθε τι φυσικό είναι καλό”
- “Όλα γιατρεύονται με φυσικούς τρόπους”
- “Τα φάρμακα είναι επίφοβα και βλαβερά”
Σημαντικό: Πολλές φορές παρατίθενται έρευνες για να δώσουν εγκυρότητα στους μύθους, όμως συχνά αυτές μεταφράζονται εσφαλμένα και αποδίδονται με τρόπο που αλλάζει το πραγματικό τους νόημα.
- Μύθος: “Όλα γιατρεύονται με φυσικούς τρόπους”
- Πραγματικότητα: Αν και ορισμένες φορές βότανα και συμπληρώματα μπορεί να μας κάνουν να νιώσουμε λίγο καλύτερα, αυτό απέχει πολύ από ουσιαστική θεραπεία κατάθλιψης.
Με την αποκλειστική επικέντρωση σε διατροφές και συμπληρώματα, ουσιαστικά “διυλίζουμε τον κώνωπα και καταπίνουμε την κάμηλο” – αποφεύγουμε το πραγματικό πρόβλημα συχνά ως μηχανισμό άμυνας απέναντι στην ψυχική δυσφορία που αυτό και η επίγνωση αυτού προκαλεί.
- Μύθος: “Η κατάθλιψη περνάει μόνη της” “Αν έχουμε κατάθλιψη και κάνουμε υπομονή, θα περάσει από μόνη της”
- Πραγματικότητα: Αυτό συμβαίνει μόνο σε λίγες, συνήθως ελαφριές περιπτώσεις. Στις υπόλοιπες, η καθυστέρηση της θεραπείας μπορεί να την καταστήσει πιο δύσκολη.
Αντιμετώπιση της Κατάθλιψης
Επιπτώσεις στη Ζωή
Η κατάθλιψη μπορεί να επηρεάσει:
- Την κοινωνική ζωή
- Την επαγγελματική απόδοση
- Τη σεξουαλική ζωή
- Την ικανότητα να απολαμβάνουμε τις στιγμές μας
Κλειδί για τη Θεραπεία: Κατανόηση των Αιτιών
Για να βγείτε από την κατάθλιψη, βασική προϋπόθεση είναι να καταλάβετε πώς μπήκατε σε αυτήν.
Όσο καλύτερα κατανοήσετε τους παράγοντες που οδήγησαν στην κατάθλιψη, τόσο περισσότερο θα μάθετε:
- Πώς να διαχειριστείτε καλύτερα τη διάθεσή σας
- Ποιες αλλαγές στον εαυτό σας και τη ζωή σας θα σας βοηθούσαν
Παράγοντες Θεραπευτικής Παρέμβασης
Υπάρχουν πολλοί παράγοντες στους οποίους μπορεί να γίνει παρέμβαση για αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάθλιψης.
Η Σοβαρότητα της Κατάθλιψης
🚨 Αποτελεί βασική αιτία αυτοκτονικότητας
Πολυπλοκότητα και Συννοσηρότητα
Η θεραπεία κατάθλιψης είναι σοβαρό θέμα που επιπλέκεται από διάφορες ψυχικές διαταραχές, αλλά χρόνιες σωματικές παθήσεις :
Υποδιάγνωση – Ένα Μεγάλο Πρόβλημα
Η κατάθλιψη ακόμα και σήμερα υποδιαγιγνώσκεται, με αποτέλεσμα να μην παρέχεται η κατάλληλη βοήθεια.
Αίτια Υποδιάγνωσης
1. Φύση της νόσου
- Προκαλεί αίσθηση ματαιότητας
- Δημιουργεί απαισιοδοξία για τη δυνατότητα θεραπείας
2. Ελλιπής εκπαίδευση ιατρών
- Ιατροί άλλων ειδικοτήτων υποτιμούν ή δεν αναγνωρίζουν πάντα τη διαταραχή
3. Στίγμα
- Αρνητικές στερεοτυπικές αντιλήψεις για την ψυχιατρική
- Προκαταλήψεις για ψυχοθεραπεία και φάρμακα
Βρείτε εδώ μια σειρά από λόγους που εμποδίζουν τη σωστή αντιμετώπιση με φάρμακα και είναι στο χέρι σας να αλλάξουν.
Εμπόδια στη Θεραπεία
Αντίσταση στη Βοήθεια
Αρκετοί άνθρωποι αντιστέκονται στην αναζήτηση βοήθειας πιστεύοντας ότι μπορούν να ξεπεράσουν την κατάθλιψη μόνοι τους.
Μη Σωστή Συμμόρφωση
Συχνά λόγος αποτυχίας της θεραπείας είναι:
- Πρόωρη διακοπή
- Απουσία παρακολούθησης
- Μη τήρηση των οδηγιών
Λανθασμένες Αντιλήψεις
Η μείζων κατάθλιψη συχνά υποτιμάται ως:
- Ήπια ψυχική κατάσταση χωρίς συνέπειες
- Αδύναμος χαρακτήρας
Η Πραγματικότητα
Η κατάθλιψη είναι ετερογενής ασθένεια με:
- Βιολογικές παραμέτρους
- Ψυχολογικές παραμέτρους
- Περιβαλλοντικές παραμέτρους
Μπορεί να πάρει χρόνια πορεία, γι’ αυτό δεν είναι ασυνήθιστο οι λύσεις να επέλθουν όταν υπάρξει:
- Υπομονή
- Εστίαση στους πραγματικούς λόγους για τους οποίους υπάρχει
Στην εικόνα που ακολουθεί βλέπουμε σε πόσους παράγοντες του ιστορικού θα μπορούσε να υπάρχει παρέμβαση ώστε να επιδιωχθεί όσο το δυνατόν πιο αποτελεσματική αντιμετώπιση της κατάθλιψης.
Οι κοινωνικοί παράγοντες που βλέπουμε στην τελευταία στήλη της εικόνας υποτιμούνται συστηματικά. Αν θέλουμε να μιλάμε για βελτίωση της ψυχικής μας υγείας (και η θεραπεία κατάθλιψης αφορά τους περισσότερους ανθρώπους παγκοσμίως) θα πρέπει να βρούμε το θάρρος να το κοιτάξουμε ευρύτερα, όπως για παράδειγμα να κινητοποιηθούμε προς τη διαμόρφωση πιο ανθρώπινων συνθηκών στην κοινωνία, στην εργασία, στην οικογένεια.