Τι είναι ο εκφοβισμός
Ο εκφοβισμός (bullying) ορίζεται ως μια εσκεμμένη και επαναλαμβανόμενη συμπεριφορά που αποσκοπεί στην πρόκληση βλάβης, ανησυχίας ή ταπείνωσης σε ένα άτομο από άλλο άτομο ή ομάδα.
Μπορεί να εκδηλώνεται με διάφορους τρόπους, όπως:
- Φυσικός εκφοβισμός: Σωματική επίθεση, χτυπήματα ή σπρωξίματα.
- Λεκτικός εκφοβισμός: Προσβολές, κοροϊδίες, απειλές.
- Κοινωνικός εκφοβισμός: Απομόνωση, διασπορά φημών, αποκλεισμός από κοινωνικές δραστηριότητες.
- Ηλεκτρονικός εκφοβισμός (cyberbullying): Απειλητικά μηνύματα, εξευτελιστικές δημοσιεύσεις στα κοινωνικά δίκτυα.
Εκφοβισμός δεν εκδηλώνεται μόνο στο σχολείο, αλλά μπορεί να συμβαίνει επίσης στην οικογένεια, στις σχέσεις και στον εργασιακό χώρο.
Ο εκφοβισμός έχει σοβαρές συνέπειες για τα θύματα, τόσο βραχυπρόθεσμα όσο και μακροπρόθεσμα, επηρεάζοντας τη συναισθηματική, σωματική και ψυχική τους υγεία. Τα παιδιά που υπήρξαν θύματα εκφοβισμού έχει διαπιστωθεί ότι διατρέχουν σταθερά υψηλότερο κίνδυνο ψυχικών διαταραχών και ψυχοσωματικών προβλημάτων που μπορεί να εμφανιστούν νωρίς στην παιδική ηλικία, αλλά και αργότερα στην ενήλικη ζωή.
Ας το δούμε πιο αναλυτικά.
Ψυχικές διαταραχές & συμπτώματα λόγω εκφοβισμού
- Αγχώδης διαταραχή
- Κατάθλιψη
- Ψυχωτικές διαταραχές/εμπειρίες
- Αυτοτραυματισμοί/αυτοκτονικότητα
- Οριακή διαταραχή προσωπικότητας
- Διαταραχές ύπνου π.χ. αϋπνία
Στην Ιατρική Σχολή του Χάρβαρντ μετρήθηκε ότι το 30% από 4300 παιδιά που συμμετείχαν σε σχετική μελέτη είχαν υποστεί παρόμοιου τύπου συμπεριφορά (bullying).
Άλλες ψυχολογικές και ψυχοκοινωνικές συνέπειες που μπορεί να εμφανιστούν λόγω bullying:
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση,
- Εσωστρέφεια
- Κοινωνική συστολή και επιφυλακτικότητα,
- Χαμηλή ακαδημαϊκή απόδοση
- Δυσκολία παραμονής σε εργασία/ανεύρεσης εργασίας
- Αυξημένη πιθανότητα καπνίσματος
- Χρόνιος θυμός,
- Ψυχοσωματικά συμπτώματα όπως κεφαλαλγίες, γαστρεντερικές εκδηλώσεις
Ο εκφοβισμός από συνομηλίκους ως επί το πλείστον αγνοείται από τους επαγγελματίες υγείας, καθώς είθισται να διερευνώνται κυρίως βιολογικής φύσης αιτίες τόσο για ψυχικές όσο και για σωματικές διαταραχές.
O εκφοβισμός αποτελεί παράγοντα κινδύνου και σε νέους με προϋπάρχουσες νευροαναπτυξιακές ή ψυχιατρικές παθήσεις, προσθέτοντας στο φορτίο της ασθένειάς τους μέσω των αρνητικών επιπτώσεών του στην ψυχική υγεία. Οι παρεμβάσεις που στοχεύουν σε αυτούς τους ευάλωτους πληθυσμούς είναι δικαιολογημένες για τη βελτίωση της ψυχικής τους υγείας και της μελλοντικής τους κοινωνικής ένταξης.
O εκφοβισμός σε μια αντιπροσωπευτική τηλεοπτική αποτύπωση
«No toleres injusticias. Μην ανέχεστε τις αδικίες»
Το παραπάνω μήνυμα είναι γραμμένο στον τοίχο του σχολείου όπου διαδραματίζεται η σειρά Invisible, μια πολύ δυνατή τηλεοπτική αποτύπωση του σχολικού bullying.
Η σειρά Invisible παρουσιάζει την ιστορία ενός παιδιού που με το που ξεκινάει την 1η Γυμνασίου βιώνει έναν βαρύτατο κλιμακούμενο εκφοβισμό με αποτέλεσμα να καταλήξει στο νοσοκομείο σοβαρά τραυματισμένο ψυχικά. Η πλοκή είναι συγκλονιστική και πολύ συγκινητική. Είτε είσαι είτε δεν είσαι ευαισθητοποιημένος/η, ό,τι χρειάζεται να ξέρεις για το σοβαρό ζήτημα παρουσιάζεται με τρόπους που δένουν μεταξύ τους τόσο καλά που μόνο θαυμασμός αξίζει για τους συντελεστές :
- -Πως αντιδρά ο ψυχισμός του εκφοβιζόμενου. Απίστευτη ερμηνεία από το παιδί που πρωταγωνιστεί.
- -Τι οδηγεί ένα παιδί να γίνει εκφοβιστής. Απίστευτη ερμηνεία από το παιδί που ασκεί τον εκφοβισμό.
- -Πως αντιδρούν οι οικογένειες, αλλά και το υπόβαθρό τους πριν το συμβάν.
- -Πως αντιδρούν οι περισσότεροι καθηγητές εκτός από μία : Δε θα κάνω spoiler γιατί.
- -Πως αντιδρά το σχολείο ως θεσμός.
- -Πως αντιδρούν οι συμμαθητές στην αρχή : herd behavior, υποστήριξη, συγκάλυψη, σιωπή
- -Πως αντιδρούν στην πορεία καθώς προχωρά η έρευνα.
- -Πως αντιδρούν οι φίλοι του παιδιού που εκφοβίζεται.
Το έργο αυτό είναι δύσκολο, αλλά είναι έπος και θα ακουμπήσει αυτούς που θα τολμήσουν.
Ο σκοπός τέτοιων έργων είναι η μείωση του bullying μέσω βαθύτερης κατανόησης και ευαισθητοποίησης, να σπάσει η τοξική κουλτούρα της μαγκιάς, της δημοφιλίας δια της επιβολής, της περιθωριοποίησης γιατί δεν είναι κουλ. Το Invisible το επιτυγχάνει αυτό με τρόπο αριστοτεχνικό.
Αν όμως η περιγραφή προβλημάτων ψυχικής υγείας και τα έντονα συγκινησιακά ερεθίσματα γνωρίζετε ότι σας ζορίζουν, μπορείτε και να αποφύγετε την παρακολούθηση.
Το μπούλινγκ είναι ένα υποεκτιμημένο φαινόμενο που θα μπορούσε σε μια σύγχρονη κοινωνία να χρήζει πολύ μεγαλύτερης προσοχής και έμπρακτων μέτρων. Για παράδειγμα το Υπουργείο Παιδείας μιας προηγμένης χώρας όπως η Αυστραλία λαμβάνει την πρωτοβουλία να παρέχει μαθήματα ψυχικής υγείας στα σχολεία ώστε να ευαισθητοποιούνται τα παιδιά σε αυτήν.
Η καλύτερη αντιμετώπιση του εκφοβισμού στην παιδική ηλικία θα μπορούσε όχι μόνο να μειώσει τα συμπτώματα ψυχικής υγείας των παιδιών και των εφήβων, αλλά και να αποτρέψει τις ψυχιατρικές διαταραχές και κοινωνικοοικονομικές δυσκολίες μέχρι την ενηλικίωση, μειώνοντας παράλληλα το σημαντικό κόστος για την κοινωνία.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής