κληρονομικότητα κατάθλιψης

Κληρονομικότητα της κατάθλιψης

Είναι κληρονομική η κατάθλιψη γιατρέ?

Κληρονομικότητα της κατάθλιψης. Η βιολογική βάση και η κληρονομικότητα της κατάθλιψης αποτελεί διαρκή πεδίο πρόκλησης για την επιστημονική κοινότητα και στοιχείο αβεβαιότητας για τους περισσότερους που έχουν συναντηθεί με την κατάθλιψη είτε μέσω προσωπικής εμπειρίας είτε στο κοντινό τους περιβάλλον.


Προκύπτει πολύ συχνά το ερώτημα αν η κατάθλιψη παρουσιάζει κληρονομική προδιάθεση. Η απάντηση είναι ναι, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο καθένας που θα περάσει καταθλιπτικό επεισόδιο έχει υποχρεωτικά κάποια γενετική επιβάρυνση. Επίσης όταν η απάντηση είναι ναι, αυτό δε σημαίνει ότι αυτομάτως θα πάθουν κατάθλιψη και οι συγγενείς του καταθλιπτικού ασθενή.

Αυτή η επισήμανση είναι σημαντική για το λόγο ότι η πλειοψηφία του κόσμου, μη γνωρίζοντας τον τρόπο εμφάνισης των ψυχικών διαταραχών, υποθέτει ότι αν κάποιος έχει στο σόι του γενετική προδιάθεση, τότε είναι καταδικασμένος ό,τι και να κάνει σε μια προβληματική ψυχική υγεία. Η πραγματικότητα είναι ότι ναι μεν ο συγγενής 1ου βαθμού ενός καταθλιπτικού ασθενή έχει τον παράγοντα κινδύνου (σχετικός κίνδυνος 2-3), όμως η κατάθλιψη είναι πιθανό να μην εμφανιστεί αν το περιβάλλον δεν επηρεάσει μέσω ψυχοπιεστικών στρεσσογόνων γεγονότων, μεμονωμένων ή διαρκείας.

Καθώς οι εξελίξεις τρέχουν με ταχύτατους ρυθμούς στο πεδίο των νευροεπιστημών και της γενετικής, έχει εδώ και αρκετά χρόνια επισημανθεί μια συγκεκριμένη γενετική αλλαγή που συσχετίζεται με την κληρονομικότητα της κατάθλιψης. Πρόκειται για το γονίδιο SLC6A4 που κωδικοποιεί το μεταφορέα της σεροτονίνης (5HTTLPR). Το γονίδιο αυτό βρίσκεται στο χρωμόσωμα 17 του ανθρώπου και δύναται να εμφανιστεί με 3 διαφορετικούς γενότυπους που εχουν να κάνουν με την παρουσία ή όχι του «κοντού» (S) και του «μακρού» (L) αλληλόμορφου : SS, LS, LL .Οι δύο πρώτοι γενότυποι που περιλαμβάνουν το S αλληλόμορφο σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης. Επιπλέον έχουν συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο αυτοκτονικής συμπεριφοράς και κατάχρησης αλκοόλ.

Ο αυξημένος αυτός κίνδυνος εμφάνισης καταθλιπτικού επεισοδίου εξαρτάται από την παρουσία ψυχοπιεστικού γεγονότος στη ζωή του ανθρώπου με το συγκεκριμένο γενότυπο.

Ο νευροτροφικός παράγοντας του εγκεφάλου BDNF διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στην πλαστικότητα των νευρικών συνάψεων και ειδικότερα συσχετίζεται με τα κύτταρα του ιππόκαμπου, δομής του μεταιχμιακού συστήματος σχετικής με τη μνήμη και τη μάθηση. Έχει εντοπιστεί ένας παθολογικός πολυμορφισμός (Val66Met) στο γονίδιο του BDNF (χρωμόσωμα 11) ,που έχει ως αποτέλεσμα την ανεπαρκή έκκριση του παράγοντα. Αυτό οδηγεί σε απόπτωση των νευρικών κυττάρων και ατροφία του ιπποκάμπου. Τα άτομα με το συγκεκριμένο πολυμορφισμό καθίστανται έτσι πιο ευάλωτα, τόσο σε καταθλιπτική διαταραχή και αυτοκτονική συμπεριφορά, όσο και σε διαταραχές της μνημονικής ικανότητας. Η έκφραση ή όχι της μειωμένης παραγωγής του BDNF εξαρτάται επίσης από την ύπαρξη υπέρμετρου στρες στη ζωή του ασθενή (επιγενετικός μηχανισμός).

Άλλοι παράγοντες που έχει βρεθεί ότι σχετίζονται με αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης κατάθλιψης είναι συγκεκριμένοι πολυμορφισμοί των υποδοχέων της ντοπαμίνης D2 & D3. Εκτός από την κληρονομικότητα της κατάθλιψης συμβάλλουν σε αυξημένη ευαλωτότητα για αγχώδη διαταραχή, ενώ ο D3 έχει συσχετιστεί και με αυξημένο κίνδυνο και για διπολική διαταραχή.

Κληρονομικότητα της κατάθλιψης

Σήμερα η γνώση της ύπαρξης ή όχι των παραπάνω προδιαθεσικών γενετικών παραγόντων είναι εν μέρει εφικτή μέσω ειδικών εξετάσεων DNA (φαρμακογονιδιωματική). Η γνώση αυτή μπορεί να είναι κρίσιμη για τον σύγχρονο ψυχίατρο γιατί μπορεί να οδηγήσει στην πρόληψη της κατάθλιψης και των υπόλοιπων προαναφερόμενων διαταραχών. Η πρόληψη μπορεί να δρομολογηθεί για παράδειγμα μέσω εγκατάστασης συγκεκριμένων προστατευτικών μέτρων που θα αφορούν την αλληλεπίδραση του ατόμου με την προδιάθεση και του περιβάλλοντός του. Ακόμη, στην περίπτωση μιας ήδη εκδηλωμένης καταθλιπτικής διαταραχής, η επίγνωση της ύπαρξης γενετικής ευαλωτότητας μόνο θετική συμβολή μπορεί να έχει στη θεραπευτική αντιμετώπισή της από τον ειδικό.

Όπως προείπαμε οι εξελίξεις τρέχουν. Οι παραπάνω γενετικές αλλαγές δεν είναι οι μοναδικές που επηρεάζουν την εμφάνιση κατάθλιψης. Οι εως τώρα ανακαλύψεις, αν και πολύ σημαντικές, αναμένεται να πλαισιωθούν και από νεότερα δεδομένα, καθώς η επιστήμη προχωρά στο μακρύ δρόμο της χαρτογράφησης και εξιχνίασης της λειτουργίας του ανθρώπινου εγκεφάλου.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

2 comments

  1. Θα ηθελα να σας ρωτησω το εξης:που γινεται το τεστ dna για ψυχιατρικα θεματα και ποσο κοστιζει;γινεται σε οποιαδηποτε μικροβιολογικο εργαστηριο;στο νοσοκομειο;σε ολες τις πολεις ή μονο στην Αθηνα;και κατι τελευταιο αν καποιο ταμειο την δικαιολογει.ευχαριστω.καλημερα σας.

Απάντηση

Αρέσει σε %d bloggers: