Σεροτονίνη, εγκέφαλος & αντικαταθλιπτικά

Σεροτονίνη, εγκέφαλος & αντικαταθλιπτικά

Η Σεροτονίνη είναι μια χημική ουσία (μονοαμίνη) που παράγεται στον εγκέφαλο, το έντερο και τα αιμοπετάλια. Λειτουργεί ως νευροδιαβιβαστής, δηλαδή φέρει σε πέρας την επικοινωνία μεταξύ νευρώνων. Μέχρι στιγμής θεωρούμε ότι δυσλειτουργία στη νευροδιαβίβαση της σεροτονίνης εμπλέκεται στην παθολογία της κατάθλιψης την οποία αντιμετωπίζουμε με τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα. Γενικά η σεροτονίνη είναι σημαντικό μόριο για τη λειτουργία του νευρικού συστήματος με πολυσύνθετο ρόλο σε βασικές λειτουργίες όπως το συναίσθημα (διάθεση, άγχος, χαλάρωση, παρορμητικότητα, θυμός), τον ύπνο, την όρεξη, τον πόνο.

Ευεργετικές Επιδράσεις της σεροτονίνης

1.ΚΝΣ (Κεντρικό Νευρικό Σύστημα) : ανασταλτική δράση στη νευροδιαβίβαση, χαλάρωση

  • Αμυγδαλή : μείωση άγχους, φόβου και σωματικών εκδηλώσεων αυτού (5HT1A, 5HT2A, 5HT2C)
  • Υποθάλαμος : Ρύθμιση όρεξης & πρόσληψης τροφής (5ΗΤ3 & 5HT2C)
  • Βασικά Γάγγλια : μείωση ιδεοληψιών και ψυχαναγκασμών
  • Προμετωπιαίος φλοιός & Μεταιχμιακό : ρύθμιση διάθεσης (5HT1A, 5HT2A, 5HT2C)
  • Ραχιαίο κέρας νωτιαίου μυελού : μείωση πόνου (5HT1B/D)
  • Αύξηση BDNF (νευροτροφικού παράγοντα)

Η σεροτονίνη είναι σημαντική για τη σωστή λειτουργία του γαστρεντερικού συστήματος, γι’ αυτό και βλέπουμε τόσο συχνά τη συνύπαρξη γαστρεντερικών προβλημάτων όπως ευερέθιστο έντερο, δυσκοιλιότητα, διάρροιες με διαταχές άγχους και κατάθλιψης. Επίσης η σεροτονίνη παίζει ρόλο στην πηκτικότητα του αίματος και στη μυική σύσπαση.

2.Περιφερικοί ιστοί και όργανα

  • σύσπαση λείων μυϊκών ινών
  • αγγειοσύσπαση (5HT1D)
  • αιμοπεταλιακή συσσώρευση (5HT2A)
  • αύξηση περισταλτικών κινήσεων του εντέρου (5HT3 & 5HT4)

Science : Η Σεροτονίνη στον εγκέφαλο παράγεται από νευρώνες που το κυτταρικό τους σώμα βρίσκεται κυρίως στους πυρήνες της ραφής που εδράζονται νευροανατομικά στο μέσο εγκέφαλο και τη γέφυρα του εγκεφαλικού στελέχους. Οι νευρώνες αυτοί ονομάζονται σεροτονινεργικοί. Ο τελικός νευράξονας των νευρώνων αυτών καταλήγει σε διάφορες περιοχές του εγκεφάλου και του νωτιαίου μυελού. Εκεί ο τελικός νευράξονας δημιουργεί συνάψεις με άλλους νευρώνες, στις οποίες απελευθερώνει τη σεροτονίνη. Η σεροτονίνη προσδένεται σε ειδικές πρωτεινικές θέσεις των άλλων νευρώνων που ονομάζονται υποδοχείς (5HT1, 5HT2 κ.λ.π.). Η πρόσδεση αυτή έχει ως επακόλουθο βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες βιοχημικές μεταβολές στη λειτουργία των νευρώνων, όπως οι αυξομειώσεις του αριθμού υποδοχέων και νευροδιαβιβαστών.

Σεροτονίνη Αντικαταθλιπτικα

Το μεγαλύτερο ποσοστό των αντικαταθλιπτικών φαρμάκων που χρησιμοποιούνται για τη θεραπεία της κατάθλιψης στις μέρες μας επιδρούν θεραπευτικά μέσω αύξησης των επιπέδων σεροτονίνης. Τα αντικαταθλιπτικά χρησιμοποιούνται ευρύτατα και σε πολλές ακόμα ψυχικές διαταραχές όπως η διπολική κατάθλιψη, οι αγχώδεις διαταραχές (π.χ. διαταραχή πανικού και γενικευμένη αγχώδης διαταραχή), η ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, η ψυχογενής βουλιμία, η ψυχογενής ανορεξία, στην προεμμηνορυσιακή δυσφορική διαταραχή και σε προβλήματα με αυξημένη παρορμητικότητα ή επιθετικότητα. Επίσης έχουν θεραπευτική δράση σε διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων, όταν δηλαδή προεξάρχουν οι σωματικές εκδηλώσεις όπως η ινομυαλγία, το ευερέθιστο έντερο κ.α. Η δράση αυτή επιτυγχάνεται μέσω αναστολής του μεταφορέα επαναπρόσληψης της σεροτονίνης.

Science : Ο μεταφορέας αυτός είναι μια διαμεμβρανική πρωτεινη στον τελικό νευράξονα του σεροτονινεργικού νευρώνα με αποστολή το «μάζεμα» της ελεύθερης σεροτονίνης στη σύναψη και τη μεταφορά της στο εσωτερικό του. Επομένως όταν ο μεταφορέας αυτός ανασταλεί από το φαρμακευτικό παράγοντα, δε θα λειτουργήσει και άρα η ελεύθερη σεροτονίνη στη σύναψη θα αυξηθεί, γεγονός επιθυμητό καθώς θα αυξηθεί αναλόγως η δράση της στους υποδοχείς στόχους. Τα φάρμακα αυτά ονομάζονται ειδικοί αναστολείς επαναπρόσληψης της σεροτονίνης (SSRIs serotonin selective reuptake inhibitors). Βεβαίως η σεροτονινεργική διαβίβαση επηρεάζεται και από άλλους φαρμακευτικούς παράγοντες με διαφορετικό μηχανισμό δράσης. Σε κλινικό επίπεδο η αύξηση της σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης που προκαλεί η αναστολή του μεταφορέα της σεροτονίνης εκδηλώνεται με βραχυπρόθεσμα και μακροπρόθεσμα αποτελέσματα.

Πρέπει να σημειωθεί ότι στις προαναφερόμενες διαταραχές εμπλέκονται και άλλα νευροδιαβιβαστικά συστήματα όπως της νοραδρεναλίνης, της ντοπαμίνης,  του GABA κ.α. Έτσι η αλληλεπίδραση όλων αυτών των συστημάτων καθιστά συνήθως περισσότερο πολύπλοκη και απαιτητική τη θεραπευτική αντιμετώπισή τους.

Τα επίπεδα σεροτονίνης στο αίμα δε χρησιμοποιούνται στην ψυχιατρική διότι δεν αντανακλούν τα επίπεδα στον εγκέφαλο που μας ενδιαφέρουν. Η μέτρησή τους, την οποία ορισμένοι ασθενείς σπεύδουν να κάνουν λόγω εσφαλμένης καθοδήγησης, δε χρειάζεται.


Οι παρενέργειες των αντικαταθλιπτικών αποτελούν προσωρινές ή μακροπρόθεσμες ανεπιθύμητες ενέργειες από την ενίσχυση της σεροτονινεργικής νευροδιαβίβασης σε αντιπαραβολή με τις αντίστοιχες περιοχές που καταλήγουν οι σεροτονινεργικοί νευρώνες (σε παρένθεση οι υποδοχείς σεροτονίνης που μεσολαβούν σε κάθε περίπτωση).

Science : Οι δράσεις αυτές είναι κατά κύριο λόγο παροδικές και εξηγούνται ως εξής: Η μείωση της σεροτονίνης στην κατάθλιψη έχει προκαλέσει χρόνια αντισταθμιστική αύξηση του αριθμού και της ευαισθησίας των υποδοχέων της (upregulation & increased sensitivity) σε μια «προσπάθεια να πιάσουν και το τελευταίο ελεύθερο μόριο σεροτονίνης που κυκλοφορεί στη σύναψη». Έτσι η αυξημένη ποσότητα σεροτονίνης που θα προκαλέσει αρχικά το αντικαταθλιπτικό θα έχει να δράσει σε υπερευαίσθητους και πολλούς υποδοχείς, με αποτέλεσμα πιθανές ανεπιθύμητες ενέργειες. Στην πορεία (διάστημα ημερών) θα προκύψει αντισταθμιστική μείωση της ευαισθησίας και του αριθμού των υποδοχέων (downregulation & desensitization) με αντίστοιχη ομαλοποίηση και των εκδηλούμενων παρενεργειών. 

Συχνά κάποιες παρενέργειες έχουν μεγαλύτερη διάρκεια. Για παράδειγμα η επίδραση στη σεξουαλική λειτουργία (καθυστερημένη εκσπερμάτιση, μείωση σεξουαλικής επιθυμίας)

σεροτονίνη
Serotonine

Η έρευνα συνεχίζεται σε παγκόσμιο επίπεδο για την περαιτέρω διαλεύκανση της νευροβιολογίας και της γενετικής του εγκεφάλου και των διαταραχών του. Είναι πολλά αυτά που δε γνωρίζουμε, όμως έχουν γίνει μεγάλα βήματα σε σχέση με το παρελθόν.

Συγγραφέας του παραπάνω άρθρου είναι ο Σπύρος Καλημέρης Ιατρός, Ιδιώτης Ψυχίατρος & πιστοποιημένος Ψυχοθεραπευτής. Είναι πιστοποιημένο μέλος του Ιατρικού Συλλόγου Αθηνών & της Ελληνικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και παρέχει σύγχρονες υπηρεσίες ψυχιατρικής & συνθετικής ψυχοθεραπείας στο ιατρείο του στην Αθήνα. Εκπαιδευμένος μεταξύ άλλων στην εφαρμογή της καινοτόμου θεραπείας για τις ψυχικές διαταραχές rTMS (Επαναληπτικός Διακρανιακός Μαγνητικός Ερεθισμός).

1 σκέψη για το “Σεροτονίνη, εγκέφαλος & αντικαταθλιπτικά”

  1. Pingback: Ηλεκτροσπασμοθεραπεία , «ηλεκτροσόκ» και η σύγχρονη πραγματικότητα – Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Αθήνα

Απάντηση