Τι είναι η ωκυτοκίνη
Η ωκυτοκίνη (oxytocin) είναι μια ορμόνη-πεπτίδιο που δρα ως νευροδιαβιβαστής και παράγεται στον υποθαλάμο του εγκεφάλου. Ο εντοπισμός του σημαντικού της ρόλου στην ανθρώπινη βιολογία και στην προαγωγή της κοινωνικής συμπεριφοράς την έχει καταστήσει μόριο-κλειδί στην επιστημονική έρευνα όπως θα δούμε στο άρθρο.
Στην Ελλάδα αναφέρεται συχνά και ως οξυτοκίνη πιθανώς ως εναλλακτική απόδοση του αγγλικού όρου oxytocin.
Βασικές λειτουργίες της ωκυτοκίνης
- Τοκετός: Η οξυτοκίνη διαδραματίζει κρίσιμο ρόλο στον τοκετό διεγείροντας τις συσπάσεις της μήτρας
- Γαλουχία: Διευκολύνει την έκκριση του γάλακτος από τους μαστικούς αδένες κατά τη διάρκεια του θηλασμού.
- Κοινωνικός δεσμός: Παίζει ρόλο στις κοινωνικές συμπεριφορές προάγοντας το δέσιμο, την εμπιστοσύνη και τη συναισθηματική σύνδεση μεταξύ των ατόμων.
- Απόκριση στο στρες: Έχει επίσης ρόλο στη μείωση του στρες και στην προώθηση της χαλάρωσης.
- Η οξυτοκίνη είναι επίσης παρούσα στους άνδρες, παίζοντας ρόλο στη μεταφορά σπέρματος και στην παραγωγή τεστοστερόνης από τους όρχεις.
Η ωκυτοκίνη, η οποία έχει ονομαστεί λόγω των ιδιοτήτων της ως ορμόνη της αγάπης, αυξάνεται μέσα μας όταν βρεθούμε σε στενή συναισθηματική επαφή μέσω αγγίγματος ή αγκαλιάς με δικούς μας ανθρώπους. Υψηλότερα επίπεδα της ορμόνης κατά τη σεξουαλική επαφή (οργασμός & εκσπερμάτιση) διαπιστώνουν οι περισσότερες σχετικές μελέτες.
Η διαδικασία παραγωγής της ωκυτοκίνης
- Σύνθεση στον υποθάλαμο : Η ωκυτοκίνη παράγεται από μεγάλους νευρώνες που βρίσκονται στον παρακοιλιακό πυρήνα (PVN) και στον υπεροπτικό πυρήνα (SON) του υποθαλάμου.
- Αποθήκευση : Μετά τη σύνθεση, η ωκυτοκίνη συσκευάζεται σε κυστίδια, τα οποία είναι μικρές, μεμβρανικές δομές. Από εκεί εκκρίνεται και αποθηκεύεται στην οπίσθια υπόφυση η οποία βρίσκεται ακριβώς κάτω από τον υποθάλαμο, μέχρι να τη χρειαστεί ο οργανισμός.
- Απελευθέρωση : Όταν ο οργανισμός χρειάζεται ωκυτοκίνη (π.χ. κατά τη διάρκεια του τοκετού ή του θηλασμού), νευρικά σήματα προκαλούν την απελευθέρωσή της από την οπίσθια υπόφυση στην κυκλοφορία του αίματος.
Φαρμακευτική χρήση
Η εξωγενής ωκυτοκίνη είναι εγκεκριμένη θεραπεία από τον FDA για χρήση
- πριν τον τοκετό όπου χορηγείται για την έναρξη ή την ενίσχυση των συσπάσεων της μήτρας με στόχο την επιτυχή κολπική γέννηση του εμβρύου. Επιπλέον σε καταστάσεις προεκλαμψίας, διαβήτη της εγκυμοσύνης
- μετά τον τοκετό προς έλεγχο ενδεχόμενης αιμορραγίας
Έρευνες για την ωκυτοκίνη
Όπως είναι γνωστό η έρευνα στον τομέα των νευροεπιστημών γνωρίζει πρωτοφανή άνθιση στις προηγμένες χώρες του εξωτερικού. Μια ανακάλυψη των τελευταίων ετών είναι η πιθανότητα ευνοϊκής επίδρασης της ορμόνης-πεπτίδιο ωκυτοκίνης στη βελτίωση των γνωστικών λειτουργιών, για παράδειγμα εδώ κι εδώ.
Η χορήγηση ωκυτοκίνης στις μελέτες γίνεται ενδορινικά (με σπρέυ μύτης).
Οι μελέτες σε ασθενείς με σχιζοφρένεια έδειξαν βελτίωση στον τομέα της κοινωνικής γνωσίας, που μπορεί να εκδηλωθεί με βελτίωση στην επεξεργασία εκφραστικών μεταβολών του προσώπου και με αύξηση της συναισθηματικής νοημοσύνης και της ενσυναίσθησης.
Επίσης σε πρόσφατη μελέτη σε άτομα με διαταραχή αυτιστικού φάσματος σημειώθηκε αύξηση στην λεκτική και εξωλεκτική επικοινωνία, ένα από τα πυρηνικά συμπτώματα του αυτισμού δηλαδή. Επιπλέον βρέθηκε αυξημένη ενεργοποίηση του προμετωπιαίου φλοιού, κάτι που αναμένεται με βάση το γεγονός ότι ο προμετωπιαίος λοβός του εγκεφάλου είναι το κέντρο ρύθμισης των γνωστικών λειτουργιών και της κοινωνικής συμπεριφοράς.
Η ανακάλυψη παραγόντων που προάγουν την κοινωνική συμπεριφορά και την ενσυναίσθηση είναι μείζονος σημασίας. Στη σχιζοφρένεια συνήθως υπάρχει ελλειμματική κοινωνική και ατομική λειτουργικότητα και για το πρόβλημα αυτό δεν υπάρχει σήμερα ικανοποιητική ευρέως διαδεδομένη μέθοδος αντιμετώπισης, είτε φαρμακευτική είτε ψυχοθεραπευτική.
Η ανάγκη για νέες θεραπείες είναι μεγάλη καθώς παρατηρείται το φαινόμενο να αντιμετωπίζονται τα παραγωγικά συμπτώματα της νόσου όπως το παραλήρημα και οι ψευδαισθήσεις, όμως να παραμένουν (και να επιδεινώνονται συχνά) σε προβληματικό επίπεδο οι γνωστικές και κοινωνικές του λειτουργίες.
Η ποικιλόμορφη παρουσία και δραστηριότητα της ωκυτοκίνης υποδηλώνει ότι αυτό το νευροπεπτίδιο μπορεί να συμβάλει στην παθογένεια και τη θεραπεία των νευροψυχιατρικών διαταραχών όπως :
- Διαταραχή του φάσματος του αυτισμού (ΔΑΦ)
- Διαταραχή κοινωνικού άγχους
- Διαταραχή μετατραυματικού στρες (PTSD)
- Κατάθλιψη
- Σεξουαλικές διαταραχές
Πολλοί υποστηρίζουν ότι έχει τεράστιο δυναμικό θεραπευτικής χρήσης ως ορμόνη που ρυθμίζει τις αντιδράσεις στο στρες.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής