Ποιες είναι οι βασικές ουσίες της κάνναβης;

Οι δύο πιο γνωστές δραστικές ουσίες είναι η THC και η CBD. Η THC είναι η κύρια ψυχοδραστική ένωση που συνδέεται με το αίσθημα ευφορίας, τις μεταβολές στην αντίληψη, τη μνήμη και την όρεξη. Η CBD δεν είναι ψυχοτρόπος και μελετάται για πιθανές αγχολυτικές, αντιφλεγμονώδεις και νευροπροστατευτικές ιδιότητες.

Πώς δρα η κάνναβη στον ανθρώπινο οργανισμό;

Η κάνναβη δρα κυρίως μέσω του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος. Η THC επηρεάζει κυρίως τους υποδοχείς CB1, που βρίσκονται στον εγκέφαλο και στο νευρικό σύστημα, ενώ άλλα κανναβινοειδή επηρεάζουν και τους υποδοχείς CB2, που σχετίζονται περισσότερο με το ανοσοποιητικό και τους περιφερικούς ιστούς.

Είναι ασφαλής η φαρμακευτική κάνναβη;

Η φαρμακευτική κάνναβη δεν είναι αυτομάτως αθώα ή κατάλληλη για όλους. Τα τυποποιημένα φαρμακευτικά προϊόντα έχουν πιο προβλέψιμη σύσταση και καλύτερο έλεγχο από την παράνομη κάνναβη, αλλά εξακολουθούν να έχουν ανεπιθύμητες ενέργειες και χρειάζονται αυστηρή ιατρική αξιολόγηση, σαφή ένδειξη και παρακολούθηση.

Βοηθά η φαρμακευτική κάνναβη στις ψυχικές διαταραχές;

Με βάση τα σημερινά επιστημονικά δεδομένα, η φαρμακευτική κάνναβη δεν θεωρείται τεκμηριωμένη θεραπεία για τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές. Υπάρχουν περιορισμένα και ασταθή δεδομένα για ορισμένες χρήσεις, κυρίως με CBD, αλλά δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία για να υποστηριχθεί γενικευμένη χρήση σε κατάθλιψη, άγχος, PTSD ή ψύχωση.

Μπορεί η κάνναβη να επιδεινώσει την ψυχική υγεία;

Ναι. Η χρήση κάνναβης μπορεί να συνδεθεί με αυξημένο κίνδυνο ψυχωτικών συμπτωμάτων, άγχους, κρίσεων πανικού, κατάθλιψης, γνωστικής έκπτωσης και επιδείνωσης της πορείας ορισμένων ψυχικών διαταραχών, ιδιαίτερα όταν η χρήση είναι συχνή, ξεκινά στην εφηβεία ή αφορά προϊόντα υψηλής περιεκτικότητας σε THC.

Ποιες είναι οι βασικές θεραπευτικές ενδείξεις της THC;

Οι βασικές επίσημες θεραπευτικές ενδείξεις της THC αφορούν κυρίως τον χρόνιο πόνο, τη σπαστικότητα σε σκλήρυνση κατά πλάκας ή βλάβες του νωτιαίου μυελού, τη ναυτία και τους εμέτους από χημειοθεραπεία και ορισμένες περιπτώσεις παρηγορικής φροντίδας ως ορεξιογόνο.

Έχει το CBD επίσημες θεραπευτικές ενδείξεις;

Οι επίσημες διεθνείς ενδείξεις αφορούν κυρίως καθαρό φαρμακευτικό CBD, όπως το Epidiolex ή Epidyolex, για συγκεκριμένες μορφές επιληψίας όπως τα σύνδρομα Dravet και Lennox-Gastaut. Τα εμπορικά CBD oils της αγοράς δεν έχουν τις ίδιες εγκρίσεις ούτε την ίδια τυποποίηση.

Τι ισχύει στην Ελλάδα για τη φαρμακευτική κάνναβη;

Στην Ελλάδα υπάρχει πλέον ρυθμιστικό πλαίσιο για τη φαρμακευτική κάνναβη, όμως παραμένουν ερωτήματα για τον τρόπο συνταγογράφησης, τον έλεγχο, την τηλεϊατρική και την επάρκεια της εποπτείας. Η ουσία της συζήτησης είναι αν αντιμετωπίζεται ως αυστηρά ελεγχόμενο φάρμακο ή ως εύκολα προσβάσιμο προϊόν.

Κάνναβη: χρήσεις, επιδράσεις, μύθοι και αλήθειες

Τι είναι η κάνναβη;

Περιεχόμενα

Η κάνναβη είναι ένα από τα αρχαιότερα καλλιεργούμενα φυτά. Αρχαιολογικά δεδομένα δείχνουν αξιοποίηση της από τον άνθρωπο ήδη από τη 10η–12η χιλιετία π.Χ. Ιστορικά έχει χρησιμοποιηθεί για:

ψυχαγωγία
θρησκευτικούς/τελετουργικούς σκοπούς
κλωστοϋφαντουργία (σχοινιά, υφάσματα), χαρτί και σπόρους/λάδι ως τροφή, αρκετές βιομηχανικές εφαρμογές σήμερα
θεραπευτικούς σκοπούς (αναλγητικό, αντιφλεγμονώδες, αντισπασμωδικό κ.ά.)

Με τον όρο μαριχουάνα (marijuana) συνήθως εννοείται το αποξηραμένο μίγμα φύλλων/ανθέων της κάνναβης με υψηλή περιεκτικότητα σε THC, που χρησιμοποιείται ως ψυχοδραστικό ναρκωτικό.

Βασικές ψυχοδραστικές ουσίες της κάνναβης

Το φυτό έχει ~500 βιοδραστικές ενώσεις, ανάμεσά τους ~120–125 κανναβινοειδή (THC, CBD κ.ά.) και πολλές τερπένες.

Η δράση της κάνναβης στον ανθρώπινο οργανισμό οφείλεται κυρίως σε δύο κύριες χημικές ενώσεις, που ανήκουν στα φυτοκανναβινοειδή:

Δ9-τετραϋδροκανναβινόλη (THC): Η κύρια ψυχοδραστική ουσία, υπεύθυνη για το αίσθημα της ευφορίας («high») και τις μεταβολές στη γνωστική λειτουργία (μνήμη, συγκέντρωση), όρεξη και την αντίληψη.
Κανναβιδιόλη (CBD): Μια μη ψυχοτρόπος ένωση, η οποία μελετάται για αγχολυτικές, αντιφλεγμονώδεις και νευροπροστατευτικές ιδιότητες, συχνά εξισορροπώντας τις επιδράσεις της THC.

Σε ποιους υποδοχείς δρουν στον άνθρωπο;

Ο άνθρωπος διαθέτει ένα περίπλοκο κυτταρικό δίκτυο που ονομάζεται ενδοκανναβινοειδές σύστημα (ECS). Το σύστημα αυτό ρυθμίζει ζωτικές λειτουργίες, όπως η διάθεση, ο ύπνος, η όρεξη και η μνήμη.

Κύριοι υποδοχείς (ενδοκανναβινοειδές σύστημα)

CB1 υποδοχείς
- Εντοπίζονται κυρίως σε νευρικές απολήξεις στον εγκέφαλο και στο περιφερικό νευρικό σύστημα.
- Η Δ⁹‑THC είναι μερικός αγωνιστής CB1· η ενεργοποίηση αυτών των υποδοχέων ευθύνεται για το «high», τις αλλαγές αντίληψης, μνήμης, όρεξης, άγχους κ.λπ.
CB2 υποδοχείς
- Κυρίως σε κύτταρα του ανοσοποιητικού και περιφερικούς ιστούς, με χαμηλή αλλά υπαρκτή έκφραση και στον εγκέφαλο.
- Πολλά κανναβινοειδή (THC, CBD, CBG, CBC) δρουν ως μερικοί αγωνιστές CB2 με κυρίως αντιφλεγμονώδη/ανοσορρυθμιστικά αποτελέσματα.

Έχει διαφορα η φαρμακευτική κάνναβη από την τοπικά καλλιεργούμενη/παράνομη;

Η διαφορά δεν είναι το «φυτό» καθαυτό αλλά ο τρόπος παραγωγής, ελέγχου, σύστασης και ιατρικής χρήσης. Φαρμακευτικά, τυποποιημένα προϊόντα έχουν γενικά πιο προβλέψιμη δράση και καλύτερο προφίλ ασφάλειας από την τοπικά/παράνομα καλλιεργούμενη κάνναβη, αν και σε ορισμένες αγορές τα «ιατρικά» προϊόντα παραμένουν υπερβολικά ισχυρά.

Η παράνομη κάνναβη παρουσιάζει ιδιαίτερα υψηλό THC και ασταθή περιεκτικότητα, με αυξημένο κίνδυνο ψυχιατρικών, καρδιαγγειακών και γνωσιακών επιπλοκών, ειδικά σε νέους.

Είναι αποτελεσματικη η φαρμακευτική κάνναβη στη θεραπεία ψυχικών διαταραχών;

Η φαρμακευτική κάνναβη δεν μπορεί σήμερα να θεωρηθεί τεκμηριωμένη θεραπεία για τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές· υπάρχουν μόνο περιορισμένα και ασταθή ενθαρρυντικά δεδομένα για ορισμένες ειδικές χρήσεις (κυρίως CBD).

Τι δείχνουν οι συστηματικές ανασκοπήσεις

Μεγάλη μετα-ανάλυση 83 μελετών κατέληξε ότι υπάρχουν ελάχιστα και χαμηλής ποιότητας δεδομένα για κατάθλιψη, αγχώδεις διαταραχές, ΔΕΠΥ, PTSD, Τουρέτ και ψύχωση· δεν μπορεί να δοθεί σύσταση υπέρ χρήσης κανναβινοειδών για αυτές τις διαταραχές (1).
Κάποιες ανασκοπήσεις αναφέρουν παροδική βελτίωση ορισμένων συμπτωμάτων αλλά όχι ύφεση/ίαση · ζητούνται πολύ περισσότερες και μεγαλύτερες μελέτες.
Για αγχώδεις διαταραχές και διαταραχές διάθεσης ειδικά, άλλη ανασκόπηση καταλήγει ότι η ιατρική κάνναβη δεν πρέπει να προτείνεται ως θεραπεία, με μόλις 8 πολύ μικρές μελέτες και συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες με THC (2).

Σύμφωνα με την πρόσφατη και εκτενή μετα-ανάλυση που δημοσιεύθηκε στο The Lancet Psychiatry (Μάρτιος 2026), η οποία εξέτασε δεδομένα από 54 τυχαιοποιημένες ελεγχόμενες δοκιμές, τα αποτελέσματα ανατρέπουν πολλές κοινές πεποιθήσεις για τη χρήση της κάνναβης στην ψυχική υγεία. Η μελέτη κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν υπάρχουν επαρκή στοιχεία που να αποδεικνύουν ότι η φαρμακευτική κάνναβη είναι αποτελεσματική για τη θεραπεία της κατάθλιψης, του άγχους, της διαταραχής μετατραυματικού στρες (PTSD) ή της ψύχωσης.

Αντιθέτως, παρατηρήθηκαν περιορισμένα οφέλη μόνο σε πολύ συγκεκριμένες περιπτώσεις, όπως η μείωση των συμπτωμάτων στη διαταραχή χρήσης κάνναβης (ως υποκατάστατο), η βελτίωση του ύπνου στην αϋπνία και η μείωση των τικ στο σύνδρομο Tourette. Οι ερευνητές υπογραμμίζουν ότι η τακτική χρήση μπορεί να επιφέρει περισσότερο κακό παρά καλό, αυξάνοντας τον κίνδυνο για ψυχωσικά συμπτώματα και εξάρτηση, ενώ η ποιότητα των διαθέσιμων στοιχείων παραμένει χαμηλή, καθιστώντας τη ρουτίνα συνταγογράφησης για ψυχιατρικές παθήσεις αδικαιολόγητη με βάση τα τρέχοντα επιστημονικά δεδομένα (3).

Πως η χρηση της κάνναβης μπορει να επιδεινώσει την ψυχική υγεία;

Κύριοι τρόποι επιδείνωσης

1. Ψύχωση και σχιζοφρενικόμορφες διαταραχές

Η χρήση κάνναβης αυξάνει τον κίνδυνο ψυχωτικών διαταραχών, με σαφή σχέση δόσης–απόκρισης: όσο πιο συχνή/βαριά χρήση, τόσο μεγαλύτερος κίνδυνος (4).
Ιδιαίτερα επικίνδυνη συνθήκη αποτελεί η πρώιμη έναρξη στην εφηβεία και υψηλής ισχύος THC (high‑potency, synthetic cannabinoids).
Οξείες δόσεις THC μπορούν να προκαλέσουν παροδικά παραληρήματα, ψευδαισθήσεις και αρνητικά συμπτώματα ακόμη και σε υγιείς εθελοντές. Η κάνναβη μπορεί να προκαλέσει παροδικά ψυχωτικά συμπτώματα (παραισθήσεις, παρανοϊκές ιδέες) ακόμα και σε άτομα χωρίς προηγούμενο ιστορικό.

2. Διαταραχές διάθεσης (κατάθλιψη, διπολική)

Συστηματική ανασκόπηση (5) δείχνει ότι η χρήση κάνναβης συνδέεται με αυξημένα καταθλιπτικά και μανιακά συμπτώματα και χειρότερη πρόγνωση σε Μείζονα Κατάθλιψη και Διπολική Διαταραχή (περισσότερες νοσηλείες, αυτοκτονικές απόπειρες, μειωμένη συμμόρφωση στη θεραπεία).
Η χρήση μπορεί να προηγείται της έναρξης διπολικής διαταραχής και να επιδεινώνει την πορεία της (6).

3. Αγχώδεις διαταραχές

Η κάνναβη μπορεί να πυροδοτήσει οξείες κρίσεις πανικού και να συνδεθεί με μελλοντική αγχώδη διαταραχή, ειδικά σε ευάλωτα άτομα και σε βαριά/πρώιμη χρήση (7).
Ανασκοπήσεις συμφωνούν ότι άγχος, πανικός και αποπροσωποποίηση/αποπραγματοποίηση είναι συχνές οξείες αντιδράσεις μετά από χρήση, ιδιαίτερα με υψηλές δόσεις.
Μελέτη επειγόντων έδειξε ότι ~17% όσων προσήλθαν για οξεία τοξικότητα κάνναβης διαγνώστηκαν με «κανναβινο-επαγόμενη αγχώδη διαταραχή», με 11,7% να έχουν κρίσεις πανικού (8).

4. Γνωστική και ψυχοκοινωνική επιδείνωση

Μακροχρόνια, ειδικά όταν ξεκινά στην εφηβεία, συνδέεται με χειρότερη μνήμη, προσοχή, εκτελεστικές λειτουργίες και χαμηλότερη εκπαιδευτική/εργασιακή επίδοση.
Σύνδρομο απάθειας (Amotivational Syndrome): Η υπερδιέγερση του ενδοκανναβινοειδούς συστήματος στον εγκέφαλο μπορεί να αμβλύνει το σύστημα ανταμοιβής (ντοπαμινεργικό σύστημα), μειώνοντας το κίνητρο, την πρωτοβουλία και την ικανότητα βίωσης ευχαρίστησης (ανηδονία), συμπτώματα που προσομοιάζουν με την κατάθλιψη.

Προκαλεί εξάρτηση η κάνναβη;

Η πεποίθηση ότι «η κάνναβη δεν προκαλεί εθισμό» είναι μύθος. Η Διαταραχή Χρήσης Κάνναβης (Cannabis Use Disorder) είναι μια αναγνωρισμένη κλινική κατάσταση. Τα άτομα που εξαρτώνται συχνά βιώνουν τόσο ψυχολογική εξάρτηση όσο και σύνδρομο στέρησης.

Πόσο συχνά προκαλεί εξάρτηση;

Εκτιμάται ότι περίπου 1 στους 10 ανθρώπους που δοκίμασαν ποτέ κάνναβη γίνεται εξαρτημένος (9).
Μετα-ανάλυση έδειξε ότι 22% των χρηστών πληρούν κριτήρια διαταραχής χρήσης κάνναβης, και το ποσοστό φτάνει ~33% σε εφήβους/νέους με τακτική (≥ εβδομαδιαία) χρήση (10).

Ρόλος της συχνότητας

Η συχνότητα χρήσης είναι ο ισχυρότερος προγνωστικός παράγοντας για εμφάνιση συμπτωμάτων εξάρτησης.
Σε συστηματική ανασκόπηση, καθημερινή χρήση και διάγνωση διαταραχής χρήσης συνδέονταν με υψηλότερη συχνότητα στερητικού συνδρόμου.

Υπάρχει «στερητικό» από κάνναβη;

Ναι. Το σύνδρομο στέρησης κάνναβης είναι αναγνωρισμένο (DSM‑5) και βασικό κριτήριο εξάρτησης (11) :

Συμπτώματα μετά τη διακοπή βαριάς/παρατεταμένης χρήσης: ευερεθιστότητα, άγχος, κακή διάθεση, διαταραχές ύπνου/όνειρα, μειωμένη όρεξη, υψηλή επιθυμία για κάνναβη.
Μετα‑ανάλυση 23.518 χρηστών: 47% εμφάνισαν σύνδρομο στέρησης, με υψηλότερα ποσοστά σε κλινικά δείγματα.
Σε δείγμα χρηστών στις ΗΠΑ, 12,1% πληρούσαν πλήρη κριτήρια DSM‑5 για σύνδρομο στέρησης.

Κάνναβη: χρήσεις, επιδράσεις, μύθοι και αλήθειες

Κύριες αρνητικές επιπτώσεις της κάνναβης στη σωματική υγεία

Αναπνευστικό σύστημα (15)

Το κάπνισμα κάνναβης προκαλεί συμπτώματα χρόνιας βρογχίτιδας, βήχα/απόχρεμψη, βρογχική φλεγμονή και αναδιαμόρφωση αεραγωγών.
Αυξάνει τον κίνδυνο αυτόματου πνευμοθώρακα, υπεραερισμού και πιθανώς καρκίνου πνεύμονα, αν και τα δεδομένα για καρκίνο παραμένουν μη οριστικά.
Η ατμιστική χρήση (vaping) μειώνει τα προϊόντα καύσης αλλά σχετίζεται με βλάβη πνεύμονα τύπου EVALI (φλεγμονώδης αντίδραση στους πνεύμονες που προκαλείται από εισπνεόμενες ουσίες).

Καρδιαγγειακό (16,17)

Οξεία χρήση: ταχυκαρδία, αυξημένη αρτηριακή πίεση, αρρυθμίες.
Μετα-ανάλυση δείχνει αυξημένο σχετικό κίνδυνο για οξύ στεφανιαίο σύνδρομο (RR≈1.3), εγκεφαλικό (RR≈1.2) και καρδιαγγειακό θάνατο (RR≈2.1).
Χρόνια χρήση συνδέεται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο, ιδίως σε μεσήλικες.

Άλλες σωματικές επιπτώσεις

Κανναβινοειδές σύνδρομο υπερέμεσης (επαναλαμβανόμενοι έντονοι εμετοί σε χρόνια χρήστες) (18).
Πιθανή ανοσοκαταστολή και αυξημένη ευπάθεια σε λοιμώξεις, συμπεριλαμβανομένων ιογενών (HIV, HCV κ.ά.) (19).
Στην εγκυμοσύνη: αυξημένος κίνδυνος πρόωρου τοκετού, χαμηλού βάρους γέννησης και περιορισμένης ενδομήτριας ανάπτυξης.

Οξείες σωματικές βλάβες

Αυξημένος κίνδυνος τροχαίων ατυχημάτων κατά τη διάρκεια της οξείας χρήσης (17).

Θεραπευτικές ενδείξεις της THC: τι υποστηρίζει η έρευνα

Οι επίσημες θεραπευτικές ενδείξεις της Δ9-τετραϋδροκανναβινόλης (για τις οποίες έχουν εγκριθεί σκευάσματα και στην Ελλάδα) περιλαμβάνουν:

Επίσημες Θεραπευτικές Ενδείξεις

Χρόνιος πόνος: Αντιμετώπιση πόνου που σχετίζεται με καρκίνο ή παθήσεις του κεντρικού ή περιφερικού νευρικού συστήματος (π.χ. νευροπαθητικός πόνος από νευρική βλάβη, «μέλος φάντασμα», νευραλγία τριδύμου, μεθερπητική νευραλγία).
Σπαστικότητα: Αντιμετώπιση της σπαστικότητας που σχετίζεται με τη Σκλήρυνση Κατά Πλάκας ή βλάβες του νωτιαίου μυελού.
Ναυτία και έμετοι: Πρόληψη και αντιμετώπιση σοβαρών συμπτωμάτων που προκαλούνται από χημειοθεραπεία, ακτινοθεραπεία ή συνδυαστική θεραπεία έναντι HIV ή ηπατίτιδας C.
Παρηγορική φροντίδα (ως ορεξιογόνο): Χρήση για την αντιμετώπιση της ανορεξίας/απώλειας βάρους σε ασθενείς που υποβάλλονται σε θεραπείες για καρκίνο ή επίκτητη ανοσολογική ανεπάρκεια (AIDS).

Για πολλές άλλες παθήσεις τα δεδομένα είναι προκαταρκτικά ή αδύναμα, και η χρήση πρέπει να γίνεται μόνο ιατρικά, με προσεκτική στάθμιση οφέλους–κινδύνου.

Ανεπιθύμητες ενέργειες & περιορισμοί

Συχνές: ζάλη, καταστολή, ξηροστομία, ευφορία, διαταραχές αντίληψης/συγκέντρωσης, υπόταση, ταχυκαρδία.
Ο κίνδυνος ψύχωσης, άγχους, εξάρτησης και γνωστικής έκπτωσης αυξάνει με υψηλές δόσεις/μακρόχρονη χρήση, ιδιαίτερα σε νεότερους.

Επισημες διεθνείς θεραπευτικές ενδείξεις cbd

Οι επίσημες (ρυθμιστικά εγκεκριμένες) ενδείξεις αφορούν κυρίως φαρμακευτικό, καθαρό CBD (Epidiolex/Epidyolex), όχι τα εμπορικά «CBD oils» από καταστήματα υγείας.

Τι έχει επίσημα εγκριθεί (FDA, EMA κ.ά.)

Το Epidiolex/Epidyolex (πολύ καθαρό φυτικό CBD σε διάλυμα) είναι μέχρι σήμερα το μόνο CBD‑σκεύασμα με πλήρη έγκριση από μεγάλες ρυθμιστικές αρχές.
Ενδείξεις:
- Σπασμοί/κρίσεις σε σύνδρομο Dravet
- Σπασμοί/κρίσεις σε σύνδρομο Lennox‑Gastaut
- Σπασμοί σε σύμπλοκο οζώδους σκλήρυνσης (tuberous sclerosis complex) (FDA· η έγκριση στην ΕΕ είναι κυρίως για Dravet & LGS, ως συμπληρωματική αγωγή με κλοβαζάμη)

Πώς διαφέρει αυτό από το «CBD oil» της αγοράς;

Οι περισσότερες χώρες δεν έχουν επίσημες ενδείξεις για τα ελεύθερα εμπορικά CBD oils (συμπληρώματα/προϊόντα κάνναβης).
Πολλά από αυτά:
- δεν έχουν τυποποιημένη περιεκτικότητα.
- συχνά είναι λανθασμένα επισημασμένα σε CBD και THC.
- προωθούνται για πλήθος παθήσεων (πόνος, άγχος, ύπνος, φλεγμονή) χωρίς έγκριση από FDA/EMA και με ακόμα ανεπαρκή ή αμφίβολα κλινικά δεδομένα.

Πού υπάρχει ελπιδοφόρα αλλά μη επίσημη χρήση;

Κλινικές μελέτες με καθαρό CBD (όχι απαραίτητα ελαιώδες σκεύασμα) δείχνουν θετικά αλλά ακόμη μη καταληκτικά αποτελέσματα για:

Άγχος, διαταραχές άγχους, PTSD.
Ψύχωση/σχιζοφρένεια.
Διαταραχές ύπνου, αυτισμός, Parkinson (μικρές ή πρώιμες μελέτες).

Δεν υπάρχουν ακόμη επαρκή, μεγάλου σταδίου δεδομένα ώστε οι ρυθμιστικές αρχές να δώσουν επίσημες ενδείξεις πέρα από την επιληψία.

Νομιμοποίηση κάνναβης : Συνδέεται με μείωση της χρήσης;

Η νομιμοποίηση της κάνναβης συνδέεται με αύξηση της χρήσης στον γενικό πληθυσμό, κυρίως στους ενήλικες.

Η νομιμοποίηση της κάνναβης έχει εφαρμοστεί σε διάφορες χώρες και πολιτείες τα τελευταία χρόνια, με κύριους στόχους τη μείωση του εγκλήματος, την προστασία της δημόσιας υγείας και τον έλεγχο της αγοράς. Η επιστημονική βιβλιογραφία δείχνει ότι η νομιμοποίηση σχετίζεται με αύξηση της συχνότητας χρήσης κάνναβης στους ενήλικες, ενώ στους εφήβους τα αποτελέσματα είναι λιγότερο σαφή ή μικρής κλίμακας.

Σε χώρες όπως ο Καναδάς και οι ΗΠΑ, παρατηρείται αύξηση τόσο στη γενική χρήση όσο και στη συχνότητα καθημερινής χρήσης μετά τη νομιμοποίηση. Ωστόσο, η επίδραση στους εφήβους διαφέρει ανάλογα με τη γεωγραφική περιοχή και το ρυθμιστικό πλαίσιο (12,13).

Παράλληλα, αυξάνονται οι εισαγωγές στα επείγοντα λόγω προβλημάτων που σχετίζονται με την κάνναβη, ενώ η πρόσβαση σε πιο ισχυρά προϊόντα γίνεται ευκολότερη.

Τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι η νομιμοποίηση οδηγεί σε μεγαλύτερη διαθεσιμότητα και αποδοχή της κάνναβης διεθνώς (14). Παραμένει η ανάγκη για συνεχή παρακολούθηση των τάσεων καθώς εξελίσσονται οι αγορές και αλλάζουν τα κοινωνικά πρότυπα.

Συμπεράσματα – συζήτηση

Αν κάτι προκύπτει καθαρά από τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα, είναι ότι η κάνναβη δεν είναι αθώα. Είναι μια βιολογικά ψυχικά δραστική ουσία με συγκεκριμένες, περιορισμένες ιατρικές χρήσεις και υπαρκτούς κινδύνους, ιδιαίτερα όταν η χρήση της αποσυνδέεται από αυστηρά κλινικά κριτήρια. Δεν υπάρχουν προς το παρόν επαρκή στοιχεία ώστε η φαρμακευτική κάνναβη να θεωρείται τεκμηριωμένη θεραπεία για τις περισσότερες ψυχικές διαταραχές, ενώ τα πιθανά οφέλη αφορούν προς το παρόν άλλες ιατρικές παθήσεις.

Η κλινική εμπειρία από το ιατρείο επιβεβαιώνει λίγο πολύ το παραπάνω. Αρκετοί είναι οι ασθενείς που έχουν στο ιστορικό τους περιστασιακή ή συστηματική χρήση χασίς, το χρησιμοποιούν όχι μόνο για ψυχαγωγική χρήση, αλλά και για αυτοθεραπεία. Είναι κατανοητή η ανάγκη για θεραπεία και σύνδεση που ζητούν οι άνθρωποι με προβλήματα ψυχικής υγείας, αλλά τα αποτελέσματα της καταφυγής στο χασίς δεν είναι θετικά. Στην πλειοψηφία των περιπτώσεων είναι παροδική μείωση του άγχους και αϋπνίας, ευφορία, “αύξηση των αισθήσεων” και τελικά αρνητικά σε μακροπρόθεσμο επίπεδο (και αν ζυγίσουμε το σύνολο των επιδράσεων), καθώς οι υφιστάμενες διαταραχές δε θεραπεύονται, ενώ συχνά διαιωνίζονται.

Η ευθύνη των ιατρών όσον αφορά τη χορήγηση φαρμακευτικής κάνναβης είναι σημαντική. Ο γιατρός δεν είναι διανομέας επιθυμιών, ούτε ο άνθρωπος που απλώς επικυρώνει ένα αίτημα επειδή «ο ασθενής το ζήτησε». Όταν πρόκειται για σκευάσματα με THC, η συνταγογράφηση οφείλει να στηρίζεται σε σοβαρή κλινική αξιολόγηση, σαφή ένδειξη, έλεγχο αντενδείξεων, παρακολούθηση της πορείας και ειλικρινή ενημέρωση για τους κινδύνους. Οτιδήποτε λιγότερο μετατρέπει την ιατρική πράξη σε διοικητική διεκπεραίωση. Και τότε το πρόβλημα δεν είναι η κάνναβη καθαυτή, αλλά η έκπτωση του ίδιου του ιατρικού φίλτρου.

Το διαδίκτυο επίσης σπάνια αγαπά τις αποχρώσεις. Γύρω από την κάνναβη (αλλά και το cbd oil) έχει στηθεί μια τεράστια παραφιλολογία η οποία δεν αφορά μόνο προσωπικά αφηγήματα όπως ο μύθος του «φυσικού άρα ακίνδυνου» και πεποιθήσεις για πανάκεια, αλλά και οικονομικά οφέλη. Οι πλατφόρμες, τα social media, οι influencer καμπάνιες και τα ανώνυμα νήματα σε φόρουμ ή στο Reddit δεν παράγουν ιατρική γνώση· παράγουν κλίμα. Και το κλίμα αυτό συχνά θολώνει τη βασική διάκριση ανάμεσα στο «κάτι βοηθά κάποιους υπό όρους» και στο «το παίρνω εύκολα επειδή κάπου άκουσα ότι κάνει καλό».

Ένα επιπλέον ζήτημα που δε συζητείται ιδιαίτερα αφορά την οικονομική πρόσβαση στη φαρμακευτική κάνναβη. Στην Ελλάδα, ισχυρά οπιοειδή αναλγητικά —με σαφώς υψηλό δυναμικό εξάρτησης— διατίθενται δωρεάν στους ασθενείς μέσω του συστήματος υγείας. Αντίθετα, η φαρμακευτική κάνναβη, παρότι συνταγογραφείται ιατρικά, καλύπτεται με 100% συμμετοχή από τον ασθενή. Στην πράξη, αυτό σημαίνει περίπου 15€ ανά γραμμάριο, με ένα τυπικό σκεύασμα των 5 γραμμαρίων να κοστίζει γύρω στα 75€. Η αντίφαση αυτή θέτει το εύλογο ερώτημα : με ποια κριτήρια αποζημιώνεται ένα φάρμακο και με ποια όχι;

Στην Ελλάδα πάντως, επισήμως υπάρχει πλέον ρυθμιστικό πλαίσιο: ο ΕΟΦ διαθέτει ειδική ενότητα για τη φαρμακευτική κάνναβη, το Υπουργείο Υγείας έχει εκδώσει δελτία τιμών για τελικά προϊόντα, και από τον Μάρτιο του 2025 η υπουργική απόφαση για την τηλεϊατρική επιτρέπει και τη συνταγογράφηση τελικών προϊόντων φαρμακευτικής κάνναβης στο πλαίσιο παροχής υπηρεσιών τηλεϊατρικής.

Από την άλλη, σε ρεπορτάζ ερευνητικής δημοσιογραφίας όπως αυτό του Inside Story αναδεικνύεται πόσο εύκολα αυτή η θεσμική δυνατότητα μπορεί να εκληφθεί ως «παραθυράκι» γρήγορης πρόσβασης, με εξαιρετικά σύντομες επαφές, δωρεάν chat και μια εμπορική γλώσσα που θυμίζει περισσότερο υπηρεσία on-demand παρά συντηρητική ιατρική πράξη. Το δε υπουργείο απάντησε ότι έχουν μπει τεχνικά όρια μέσω ΗΔΙΚΑ ως προς τη μηνιαία δόση ανά ασθενή, δηλαδή αναγνώρισε εμμέσως ότι το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό.

Όταν ένα φάρμακο με ψυχοδραστικό φορτίο, πιθανότητα κατάχρησης και σαφείς ψυχιατρικούς κινδύνους σε ορισμένους πληθυσμούς αποκτά εικόνα «εύκολου προϊόντος», τότε οι ρυθμιστικές αρχές δεν αρκεί να υπάρχουν στα χαρτιά. Οφείλουν να ελέγχουν, να επιτηρούν, να ορίζουν σαφή θεραπευτικά πρωτόκολλα, να παρακολουθούν υπερσυνταγογράφηση και να παρεμβαίνουν όταν η αγορά προηγείται της επιστήμης. Αλλιώς, το κράτος καταλήγει να νομιμοποιεί μια αμφίσημη πραγματικότητα: επισήμως μιλά για ιατρική χρήση, αλλά πρακτικά αφήνει χώρο για μια ημι-ανεξέλεγκτη κουλτούρα πρόσβασης.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος

Πηγές