Οικονομικό στρες και στεγαστική κρίση
Όταν μιλάμε για στεγαστική κρίση (housing crisis) εννοούμε το σύνολο των δυσκολιών που βιώνουν οι πολίτες στην ανεύρεση καταλυμάτων για ενοίκιαση ή αγορά.
Το οικονομικό στρες μπορεί να οριστεί ως η δυσκολία εκπλήρωσης βασικών οικονομικών υποχρεώσεων λόγω έλλειψης χρημάτων. Το οικονομικό στρες μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την υγεία και την ψυχολογική ευημερία του ατόμου.
Η κρίση στέγασης που προκαλείται από τον υπερτουρισμό και την εκτεταμένη ανάπτυξη της αγοράς ακινήτων δύναται να συμβάλλει σε αυξημένο οικονομικό στρες για τους κατοίκους των επηρεαζόμενων περιοχών. Θα αναπτύξουμε ακολούθως πως συμβαίνει αυτό.
Επιπτώσεις του υπερτουρισμού και της ανάπτυξης του real estate
Αύξηση ενοικίων και τιμών ακινήτων: Η αυξημένη ζήτηση για τουριστικά καταλύματα, ιδιαίτερα μέσω πλατφορμών βραχυχρόνιας μίσθωσης, έχει οδηγήσει σε σημαντική αύξηση των ενοικίων και των τιμών των ακινήτων σε πολλές περιοχές. Αυτό καθιστά δύσκολη την εύρεση προσιτής στέγασης για τους μόνιμους κατοίκους, οδηγώντας σε οικονομική πίεση και ανασφάλεια.
Εκτοπισμός κατοίκων: Η μετατροπή κατοικιών σε τουριστικά καταλύματα μειώνει τη διαθεσιμότητα κατοικιών για τους ντόπιους, αναγκάζοντας πολλούς να μετακινηθούν σε λιγότερο επιθυμητές περιοχές ή να αντιμετωπίσουν ακατάλληλες συνθήκες διαβίωσης.
Η Τράπεζα της Ελλάδας ήδη στην τελευταία έκθεσή της επισημαίνει ότι ο υπερτουρισμός ευθύνεται για τη μεγάλη αύξηση στις αξίες και τα ενοίκια κατοικιών τα τελευταία χρόνια που οδηγούν στην στεγαστική κρίση.
Από την ίδια έκθεση προκύπτει ότι «τα ενοίκια έχουν αυξηθεί σε πανελλαδικό επίπεδο κατά 30-40%, ενώ ακόμα μεγαλύτερη αύξηση, της τάξης του 60%, εντοπίζεται στα μεγάλα αστικά κέντρα, σε ζώνες τουριστικού ενδιαφέροντος και τους τουριστικούς προορισμούς με πρώτα τα νησιά».
Σύμφωνα με πρόσφατη έκθεση της Οικονομικής Επιτροπής των Ηνωμένων Εθνών για την Ευρώπη, στεγαστικό στρες βιώνει πάνω από το ένα τρίτο των νοικοκυριών στην Ευρώπη που ανήκουν στο κατώτερο 40% της κατανομής του εισοδήματος. Η Ελλάδα φαίνεται να ανήκει στις χώρες με τα υψηλότερα επίπεδα στεγαστικού στρες σε ποσοστά >40%.
Τέλος, χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πόσο διάχυτο είναι το πρόβλημα των υψηλών ενοικίων και της απουσίας διαθέσιμων καταλυμάτων είναι αυτό που συνέβη στο Ηράκλειο της Κρήτης, όπου το θεωρούμενο ως χαμηλό ενοίκιο των 400 ευρώ που ζητούσε ο ιδιοκτήτης προσέλκυσε σε χρόνο μηδέν το ενδιαφέρον περίπου 100 οικογενειών που του προσέφεραν ακόμη και τα ενοίκια όλης της χρονιάς για να τους επιλέξει.
Παραδείγματα στεγαστικής επισφάλειας
- Ζευγάρι νέων ανθρώπων με μηνιαίο εισόδημα περί τα 800 ευρώ επιθυμεί να κάνει οικογένεια. Με βάση και τα υπόλοιπα αναγκαία έξοδα που υπολογίζουν δημιουργείται οικονομικό στρες καθώς δε βρίσκουν σπίτι με ενοίκιο στα μέτρα τους.
- Δάσκαλος/γιατρός/αστυνομικός κ.α. διορίζεται σε νησί και δε βρίσκει κατάλυμα με κόστος που να μπορεί να ανταποκριθεί.
- Μικροαστική οικογένεια με 1 μικρό παιδί αναγκάζεται να μετακομίσει λόγω αύξησης του ενοικίου από τον ιδιοκτήτη.
- Ιδιοκτήτης σχεδιάζει να μετατρέψει το σπίτι του σε Airbnb και δεν ανανεώνει το συμβόλαιο στον τωρινό μισθωτό νοικάρη.
- Σπίτια παλιά με προβλήματα μόνωσης και συντήρησης ενοικιάζονται με υπερτιμημένο κόστος σε ανθρώπους που αδυνατούν να πληρώσουν περισσότερα, αναγκάζοντάς τους σε αυξημένους λογαριασμούς ενέργειας και προβληματικές συνθήκες διαβίωσης (π.χ. υγρασία κ.α.)
Πως επηρεάζεται η ψυχική μας υγεία
Η στέγαση είναι μια θεμελιώδης ανάγκη των ανθρώπων. Η δυνατότητα να ζούμε με ασφάλεια είναι θεμέλιο για την ανάπτυξη της υπόλοιπης ζωής μας. Υπάρχει ισχυρή συναισθηματική και ταυτοτική σύνδεση με ένα μέρος που το αποκαλούμε δικό μας. Όταν αυτό μας στερείται μπορεί να οδηγήσει σε αρνητικά συναισθήματα όπως ανασφάλεια, αβοηθητότητα, φόβος, θυμός, δυσαρέσκεια και μοναξιά.
Το αίσθημα ότι δεν ελέγχουμε τη ζωή μας σε επίπεδο τόσο πυρηνικό όσο το να μας λείπει η βεβαιότητα ότι έχουμε σπίτι σε σταθερή βάση μπορεί να είναι πολύ διαβρωτικό.
Η υποχρέωση μετακίνησης από το χώρο που επί χρόνια διαμένουν τα άτομα μπορεί να διαταράξει επίσης τα κοινωνικά τους δίκτυα, γεγονός που μπορεί να τα οδηγήσει σε κοινωνική απομόνωση και αυξημένα ποσοστά συμπτωμάτων κατάθλιψης.
Οι μη ποιοτικές συνθήκες διαβίωσης συνδέονται με αυξημένα προβλήματα υγείας (π.χ. ατυχήματα, αναπνευστικά προβλήματα).
Εντέλει η οικονομική πίεση μπορεί να επηρεάσει αρνητικά την ποιότητα ζωής και την ψυχική ευημερία των ατόμων. Το οικονομικό στρες δοκιμάζει την ψυχική ανθεκτικότητα και αποτελεί παράγοντα κινδύνου για εμφάνιση κατάθλιψης και αγχώδους διαταραχής.
Πρόσφατη μελέτη που δημοσιεύτηκε στο International Journal of Housing Policy αποκάλυψε ότι η στεγαστική κρίση στην Ολλανδία πλήττει δυσανάλογα τους νεότερους ενήλικες και τους ενοικιαστές, επιδεινώνοντας τα προβλήματα ψυχικής υγείας μεταξύ αυτών των ομάδων.
Σε μια αντίθετη κατεύθυνση, η κακή ψυχική υγεία μπορεί να δυσχεράνει την αντιμετώπιση προβλημάτων στέγασης. Αυτό ισχύει για ανθρώπους με προϋπάρχουσες διαταραχές ψυχικής υγείας & εξαρτήσεις.
Διαβάστε περισσότερα για το στρες και τις επιπτώσεις του στην ψυχική υγεία.
Αντιμετώπιση
Η αντιμετώπιση της κρίσης στέγασης απαιτεί συντονισμένες προσπάθειες από την πολιτεία, την τοπική αυτοδιοίκηση και την κοινωνία των πολιτών για την προστασία της ψυχικής υγείας και της ευημερίας των κατοίκων.
Όπως είναι φανερό η στεγαστική κρίση είναι μείζον κοινωνικό θέμα που αγγίζει άνισα τις χαμηλότερες κοινωνικοοικονομικές τάξεις. Επομένως το στεγαστικό στρες δεν αποτελεί ατομικό ζήτημα αλλά συλλογικό. Οι προτάσεις αντιμετώπισης είναι λίγο πολύ γνωστές, η εφαρμογή τους όμως διαλάθει σημαντικά προς το παρόν :
Οι εξωτερικοί παράγοντες υπεύθυνοι για αθροιστικό οικονομικό στρες δεν είναι και λίγοι σήμερα. Οι συνέπειες είναι διάχυτες τριγύρω μας. Ας προβληματιστούμε.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής