Gaslighting : Τι είναι, που εμφανίζεται, πως αντιμετωπίζεται

Τι Είναι το Gaslighting; Ορισμός και Χαρακτηριστικά

Το gaslighting (ψυχολογική χειραγώγηση) είναι μια καταστρεπτική τακτική που χρησιμοποιούν χειραγωγικά άτομα για να προκαλέσουν σύγχυση και αμφιβολία στα θύματά τους. Ο όρος προέρχεται από το θεατρικό έργο “Gas Light” του 1938 και την ομώνυμη ταινία του 1944.

Είναι μια περίπτωση που έχει επικρατήσει η μεταφορική μετάφραση της λέξης στα ελληνικά και όχι η κυριολεκτική.

Βασικά Χαρακτηριστικά της Ψυχολογικής Χειραγώγησης:

• Αμφισβήτηση της πραγματικότητας του θύματος
• Υπονόμευση της αυτοπεποίθησης και μνήμης
• Δημιουργία εξάρτησης και ανασφάλειας
• Συστηματική παραπλάνηση και ψέματα

Που Εμφανίζεται το Gaslighting; Περιβάλλοντα και Καταστάσεις

1. Gaslighting σε Ερωτικές Σχέσεις και Γάμο

Το gaslighting σε ερωτικές σχέσεις είναι από τις πιο συχνές μορφές ψυχολογικής κακοποίησης. Οι τοξικοί σύντροφοι:

• Αρνούνται γεγονότα που έχουν συμβεί
• Κατηγορούν το θύμα για υπερβολική ευαισθησία
• Υποτιμούν τα συναισθήματα του συντρόφου τους

2. Οικογενειακό Gaslighting – Γονείς και Παιδιά

Το gaslighting από γονείς προς παιδιά μπορεί να έχει μακροχρόνιες επιπτώσεις:

• Άρνηση των συναισθημάτων του παιδιού
• Υποβάθμιση των εμπειριών του
• Δημιουργία αίσθησης ανεπάρκειας

3. Gaslighting στην Εργασία – Workplace Manipulation

Το εργασιακό gaslighting από προϊσταμένους ή συναδέλφους περιλαμβάνει:

• Άρνηση συμφωνιών και υποσχέσεων
• Υπονόμευση της αξιοπιστίας του εργαζομένου
• Κατηγορίες για λάθη που δεν έχουν γίνει

4. Ιατρικό Gaslighting – Αγνόηση Συμπτωμάτων

Το ιατρικό gaslighting συμβαίνει όταν οι επαγγελματίες υγείας αμφισβητούν, αγνοούν ή υποβαθμίζουν τα συμπτώματα ή τις ανησυχίες των ασθενών, κάνοντάς τους να αμφιβάλλουν για την ίδια τους την υγεία ή την αντίληψή τους για το σώμα τους. Επηρεάζει ιδιαίτερα:

• Γυναίκες ασθενείς
• Ηλικιωμένους
• Μειονότητες
• Άτομα με χρόνιες παθήσεις

5. Πολιτικό Gaslighting και Μέσα Ενημέρωσης

Η χρήση του gaslighting στην πολιτική και τα media περιλαμβάνει:

• Διαστρέβλωση γεγονότων
• Χρήση fake news και παραπληροφόρησης
• Τακτικές framing για καθοδήγηση κοινής γνώμης

Πώς να Αναγνωρίσεις το Gaslighting: Σημάδια και Συμπτώματα

Τρόποι Ψυχολογικής Χειραγώγησης:

1. Αμφισβήτηση της Πραγματικότητας

• “Αυτό δεν έγινε ποτέ”
• “Τα φαντάζεσαι”
• “Δεν το θυμάσαι σωστά”

2. Εξαναγκασμός και Απειλές

• Χρήση βίας ή απειλών
• Συναισθηματικός εκβιασμός
• Απομόνωση από φίλους και οικογένεια

3. Συστηματικά Ψέματα

• Άρνηση προφανών αληθειών
• Αντιφατικές δηλώσεις
• Κρυφή πληροφόρηση

4. Εκτροπή Συζήτησης

• Αλλαγή θέματος όταν πιέζονται
• Άσχετες παρεμβολές
• Δημιουργία σύγχυσης

5. Αποδιοπομπαίος Τράγος

• Μετατόπιση ευθύνης
• Κατηγορίες προς το θύμα
• Άρνηση προσωπικής ευθύνης

6. Υποτίμηση και Μείωση

• “Είσαι υπερευαίσθητος/η”
• “Κάνεις υπερβολές”
• “Δεν έχεις χιούμορ”

---

Γιατί Κάνουν Gaslighting; Ψυχολογικά Αίτια

Κύριοι Λόγοι Χειραγώγησης:

• Ναρκισσιστική Διαταραχή Προσωπικότητας: Ανάγκη για έλεγχο και επικύρωση
• Προβλητική Ταύτιση: Προβολή δικών τους ανασφαλειών
• Ψυχοπαθητικά Χαρακτηριστικά: Έλλειψη ενσυναίσθησης
• Επιθυμία Εξουσίας: Διατήρηση κυριαρχίας στη σχέση

Πότε ΔΕΝ Είναι Gaslighting

Σημαντικό είναι να μην χαρακτηρίζουμε κάθε διαφωνία ως gaslighting:

Φυσιολογικές Καταστάσεις:

• Μεμονωμένα περιστατικά (όχι συστηματικά)
• Έκφραση διαφορετικής άποψης
• Εποικοδομητική κριτική
• Έκφραση συναισθημάτων
• Διαφορετική εμπειρία του ίδιου γεγονότος

Πώς να Αντιμετωπίσεις το Gaslighting: Στρατηγικές και Λύσεις

Επιπτώσεις του Gaslighting στην Ψυχική Υγεία

Βραχυπρόθεσμες Επιπτώσεις:

• Άγχος και στρες
• Σύγχυση και αμφιβολία
• Μειωμένη αυτοεκτίμηση
• Προβλήματα συγκέντρωσης

Μακροπρόθεσμες Επιπτώσεις:

• Κατάθλιψη
• Αγχώδεις διαταραχές
• Προβλήματα στις σχέσεις

Πότε να Αναζητήσετε Επαγγελματική Βοήθεια

Επικοινωνήστε άμεσα με ειδικό όταν:

• Αισθάνεστε χαμένοι και συγχυσμένοι συνεχώς
• Αμφιβάλλετε για τη δική σας πραγματικότητα
• Έχετε συμπτώματα κατάθλιψης ή άγχους
• Απομονώνεστε συστηματικά από οικογένεια και φίλους
• Έχετε αυτοκαταστροφικές σκέψεις

Συμπεράσματα: Προστασία από την Ψυχολογική Χειραγώγηση

Θα πρέπει να σημειώσουμε ότι κάθε παραμικρή μεμονωμένη κρίση που κάνουμε ή μας κάνουν στις καθημερινές μας αλληλεπιδράσεις δε σημαίνει ότι αποτελεί προσπάθεια χειραγώγησης. Κάθε διαφωνία δεν είναι gaslighting, όπως και κάθε σύγκρουση δεν είναι κακοποίηση.

Το gaslighting είναι μια μορφή χειραγώγησης που ασκείται συστηματικά και ενίοτε κλιμακώνεται σε βαθμό ψυχολογικής κακοποίησης. Μπορεί να συμβεί σε πολλές πτυχές της ζωής, από τις διαπροσωπικές σχέσεις, τον εργασιακό χώρο μέχρι και σε ευρύτερες κοινωνικοπολιτικές αλληλεπιδράσεις.

Σε ατομικό επίπεδο αν συνεχίζεται επί μακρά χρονικά διαστήματα, προκαλεί συστηματικό στρες και δύναται να επιβαρύνει σημαντικά την αίσθηση του εαυτού και την ψυχική υγεία του θύματος.

Σε συλλογικό επίπεδο μπορεί να αποτελεί αποτελεσματικό δυστυχώς πολιτικό εργαλείο και τρόπο εξάπλωσης αμφίβολων αφηγημάτων, παραπληροφόρησης και θεωριών συνωμοσίας.

Για αυτούς τους λόγους η έννοια “Gaslighting” δεν είναι τυχαίο που σταδιακά έχει πάρει τόσο μεγάλη δημοσιότητα και αναγνωρισιμότητα.

Θυμηθείτε: Δεν είστε τρελοί, δεν φαντάζεστε πράγματα, και αξίζετε σεβασμό και αγάπη.

---

Συχνές Ερωτήσεις για το Gaslighting

Ε: Μπορεί κάποιος να κάνει gaslighting χωρίς να το συνειδητοποιεί; Α: Ναι, μερικά άτομα ενδέχεται να χρησιμοποιούν τακτικές gaslighting που έχουν μάθει από παιδική ηλικία, χωρίς πλήρη συνείδηση του τι κάνουν.

Ε: Πόσο καιρό χρειάζεται για να αναρρώσει κάποιος από gaslighting; Α: Η ανάρρωση εξαρτάται από τη διάρκεια και την ένταση της κακοποίησης, καθώς και από την υποστήριξη που λαμβάνει το άτομο. Μπορεί να διαρκέσει από μήνες έως χρόνια.

Ε: Μπορεί να συμβεί gaslighting σε φιλικές σχέσεις; Α: Ναι, το gaslighting μπορεί να εμφανιστεί σε οποιαδήποτε σχέση όπου υπάρχει ανισορροπία εξουσίας ή όπου ένα άτομο επιδιώκει έλεγχο πάνω στο άλλο.

---

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος

Ενδιαφέρουσες πηγές που αξίζει να εντρυφήσετε

Turning up the lights on gaslighting

Post-truth Politics and Collective Gaslighting

5 ways to recognize and avoid political gaslighting

The Ruthless Charm of Gaslighting in Politics and History

5 Types of Gaslighting: What They Are, Examples, & How to Respond