Τι Είναι η Ψυχική Υγεία – Ορισμός και Σημασία
Η ψυχική υγεία δεν είναι απλώς η απουσία ψυχικών διαταραχών. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας (WHO), αποτελεί μια κατάσταση ευημερίας στην οποία ένα άτομο:
- Συνειδητοποιεί τις δικές του ικανότητες
- Αντιμετωπίζει αποτελεσματικά το καθημερινό στρες
- Εργάζεται παραγωγικά
- Συμβάλλει ενεργά στην κοινότητά του
Γιατί είναι Σημαντική η Ψυχική Υγεία;
Η υγεία, σύμφωνα με τον WHO, είναι “μια κατάσταση πλήρους σωματικής, ψυχικής και κοινωνικής ευημερίας”. Αυτό σημαίνει ότι δεν υπάρχει υγεία χωρίς ψυχική υγεία.
Η ψυχική μας κατάσταση:
- Επηρεάζει την καθημερινή μας λειτουργικότητα
- Καθορίζει την ποιότητα των σχέσεών μας
- Συνδέεται άμεσα με τη σωματική μας υγεία
- Επιδρά στην επαγγελματική μας απόδοση
Συμπτώματα Προβλημάτων Ψυχικής Υγείας – Πότε να Ανησυχήσετε
Πρώιμα Σημάδια που Δεν Πρέπει να Αγνοήσετε
Δεν χρειάζεται να βρίσκεστε σε κρίση για να αναζητήσετε βοήθεια. Παρακολουθήστε αυτά τα σημάδια:
Συναισθηματικά Συμπτώματα:
- Αυξημένη ευερεθιστότητα ή ανησυχία
- Απώλεια ενδιαφέροντος για αγαπημένες δραστηριότητες
- Συνεχές αίσθημα λύπης ή κενού
- Δυσκολία στη ρύθμιση των συναισθημάτων
Σωματικά Συμπτώματα:
- Διαταραχές ύπνου (αϋπνία ή υπερβολικός ύπνος)
- Αλλαγές στην όρεξη και το βάρος
- Χρόνια κούραση
- Συχνοί πονοκέφαλοι
Γνωστικά Συμπτώματα:
- Δυσκολίες συγκέντρωσης και μνήμης
- Προβλήματα λήψης αποφάσεων
- Αρνητικές σκέψεις
- Δυσκολία στον σχεδιασμό
Συμπεριφορικά Συμπτώματα:
- Αποφυγή κοινωνικών δραστηριοτήτων
- Μειωμένη παραγωγικότητα στη δουλειά
- Δυσκολία στην εκτέλεση καθημερινών εργασιών
- Αλλαγές στις συνήθειες
Η Σχέση Σωματικής και Ψυχικής Υγείας
Πώς η Σωματική Υγεία Επηρεάζει την Ψυχική
Η σχέση μεταξύ σώματος και ψυχισμού είναι αμφίδρομη και περίπλοκη:
1. Διαταραχή Προσαρμογής σε Ιατρική Κατάσταση Ψυχολογικές δυσκολίες που προκύπτουν ως αντίδραση στη διάγνωση ή την πορεία μιας νόσου.
2. Βιολογική Επίδραση Ιατρικών Καταστάσεων Πολλές παθήσεις επηρεάζουν άμεσα τη λειτουργία του εγκεφάλου, προκαλώντας:
Στατιστικά Στοιχεία
Σύμφωνα με πρόσφατη διεθνή επιδημιολογική μελέτη σε 55.000 άτομα, η συννόσηση ψυχικών διαταραχών με σωματικές παθήσεις παρουσιάζεται στο 33-50% των ασθενών¹.
Παράγοντες Κινδύνου για την Ψυχική Υγεία
Κοινωνικοοικονομικοί Παράγοντες
- Χαμηλό εισόδημα και ανεργία
- Κοινωνική απομόνωση
- Διακρίσεις και στίγμα
- Έλλειψη πρόσβασης σε υπηρεσίες υγείας
Περισσότερα εδώ.
Βιολογικοί Παράγοντες
- Γενετική προδιάθεση
- Ορμονικές μεταβολές
- Χρήση ουσιών
- Χρόνιες παθήσεις
Ψυχολογικοί Παράγοντες
- Τραυματικές εμπειρίες
- Χρόνιο στρες
- Χαμηλή αυτοεκτίμηση
- Ανεπαρκείς μηχανισμοί αντιμετώπισης
Πώς να Υποστηρίξετε την Ψυχική σας Υγεία
Στρατηγικές Πρόληψης
1. Ανάπτυξη Ψυχικής Ανθεκτικότητας
- Καλλιέργεια θετικής σκέψης
- Ανάπτυξη δεξιοτήτων αντιμετώπισης προβλημάτων
- Ενίσχυση της αυτογνωσίας
- Δημιουργία υποστηρικτικού δικτύου
Ενημερωθείτε περισσότερο για την ψυχική ανθεκτικότητα
2. Διαχείριση Στρες
- Τεχνικές χαλάρωσης και διαλογισμού
- Οργάνωση του χρόνου
- Ρεαλιστικοί στόχοι
- Αποφυγή υπερβολικών απαιτήσεων
3. Υγιεινός Τρόπος Ζωής
Η Σημασία της Άσκησης για την Ψυχική Υγεία
Η φυσική άσκηση αποτελεί ένα από τα πιο αποτελεσματικά “φάρμακα” για την ψυχική υγεία:
Άμεσα Οφέλη:
- Απελευθέρωση ενδορφινών
- Μείωση του στρες
- Βελτίωση της διάθεσης
- Αύξηση της αυτοπεποίθησης
Μακροπρόθεσμα Οφέλη:
- Πρόληψη κατάθλιψης και άγχους
- Βελτίωση γνωστικών λειτουργιών
- Ενίσχυση του ανοσοποιητικού
- Καλύτερη ποιότητα ύπνου
Επαφή με τη Φύση – “Nature Therapy”
Η επαφή με το φυσικό περιβάλλον έχει αποδεδειγμένα θεραπευτικά αποτελέσματα⁷. Σε πολλές χώρες έχει καθιερωθεί η “συνταγογράφηση φύσης” από ιατρούς.
Οφέλη της Φύσης:
- Μείωση του κορτιζόλης (ορμόνη στρες)
- Βελτίωση της συγκέντρωσης
- Ενίσχυση της δημιουργικότητας
- Αίσθημα γαλήνης και ηρεμίας
Θεραπευτικές Προσεγγίσεις
Ψυχοθεραπεία
Γνωσιακή-Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT)
- Εστιάζει στη σχέση σκέψεων-συναισθημάτων-συμπεριφοράς
- Αποτελεσματική για άγχος και κατάθλιψη
- Βραχυπρόθεσμη και στοχευμένη
Ψυχοδυναμική Θεραπεία
- Εξερευνά ασυνείδητες διεργασίες
- Επικεντρώνεται στις πρώιμες εμπειρίες
- Μακροπρόθεσμη προσέγγιση
Φαρμακευτική Αγωγή
Όταν χρειάζεται, τα ψυχιατρικά φάρμακα μπορούν να είναι εξαιρετικά αποτελεσματικά:
Κύριες Κατηγορίες:
- Αντικαταθλιπτικά (SSRI, SNRI)
- Αγχολυτικά
- Σταθεροποιητές διάθεσης
- Αντιψυχωσικά
Σημείωση: Η φαρμακευτική αγωγή πρέπει πάντα να συνταγογραφείται και να παρακολουθείται από ειδικό γιατρό.
Επένδυση στην Ψυχική Υγεία – Οικονομικά και Κοινωνικά Οφέλη
Η επένδυση στην ψυχική υγεία αποφέρει σημαντικά οφέλη⁸:
Ατομικό Επίπεδο
- Βελτίωση ποιότητας ζωής
- Αυξημένη παραγωγικότητα
- Καλύτερες διαπροσωπικές σχέσεις
- Μειωμένο κόστος υγειονομικής περίθαλψης
Κοινωνικό Επίπεδο
- Προστασία ανθρωπίνων δικαιωμάτων
- Μείωση κοινωνικών ανισοτήτων, Κοινωνική συνοχή
- Ενισχυμένη παραγωγικότητα και αποδοτικότητα
Πότε να Αναζητήσετε Επαγγελματική Βοήθεια
Σημάδια Άμεσης Ανάγκης για Βοήθεια
Επικοινωνήστε άμεσα με ειδικό εάν:
- Έχετε σκέψεις αυτοκτονίας ή αυτοκαταστροφής
- Αισθάνεστε ότι μπορεί να βλάψετε άλλους
- Έχετε ψευδαισθήσεις ή παραισθήσεις
- Δεν μπορείτε να φροντίσετε τον εαυτό σας
Πότε να Σκεφτείτε Θεραπεία
Εξετάστε το ενδεχόμενο επαγγελματικής βοήθειας όταν:
- Τα συμπτώματα επηρεάζουν την καθημερινότητά σας
- Οι στρατηγικές αυτοβοήθειας δεν αποδίδουν
- Οι άλλοι εκφράζουν ανησυχία για εσάς
- Θέλετε να βελτιώσετε την ποιότητα ζωής σας
Μύθοι και Αλήθειες για την Ψυχική Υγεία
Κοινοί Μύθοι που Πρέπει να Καταρρίψουμε
Μύθος 1: “Τα προβλήματα ψυχικής υγείας είναι σημάδι αδυναμίας” Αλήθεια: Οι ψυχικές διαταραχές είναι καταστάσεις που μπορούν να επηρεάσουν οποιονδήποτε.
Μύθος 2: “Μόνο οι ‘τρελοί’ πάνε σε ψυχίατρο” Αλήθεια: Η θεραπεία βοηθά ανθρώπους με ποικίλα προβλήματα, από καθημερινό στρες έως σοβαρές διαταραχές.
Μύθος 3: “Τα παιδιά δεν έχουν προβλήματα ψυχικής υγείας” Αλήθεια: Ένας στους 4 εφήβους στην Ελλάδα ζει με μια διαταραχή ψυχικής υγείας.
Ψυχική Υγεία και Τεχνολογία
Θετικές Επιδράσεις
- Εφαρμογές διαλογισμού και χαλάρωσης
- Online θεραπεία και συμβουλευτική
- Εκπαιδευτικοί πόροι και πληροφορίες
- Κοινότητες υποστήριξης
Αρνητικές Επιδράσεις
- Κοινωνικά δίκτυα και συγκρίσεις
- Εθισμός στην τεχνολογία
- Κυβερνοεκφοβισμός
- Απομόνωση από πραγματικές σχέσεις
Ειδικότερη ενημέρωση για θέματα ψυχικής υγείας
Η απόφαση για έναρξη θεραπείας είναι προ των πυλών ή μήπως διστάζετε να λάβετε την απόφαση για διάφορους λόγους; Τα άρθρα που ακολουθούν ενδεχομένως να σας βοηθήσουν στο πώς να προχωρήσετε προς τη βελτίωση της ψυχικής σας υγείας.
- Καταρχήν ενημερωθείτε αξιόπιστα για την ψυχική διαταραχή που σας απασχολεί.
- Μάθετε κάποια πράγματα για το πως γίνεται η ψυχιατρική διάγνωση.
- Μάθετε τι συμβαίνει αν αφήσετε τη διαταραχή σας χωρίς θεραπεία.
- Αλληλεπιδρά η ψυχική σας υγεία με τη σωματική;
- Μπορεί η καλή ψυχική υγεία να ευνοήσει την αντιμετώπιση άλλων προβλημάτων υγείας;
- Εξερευνήστε κάποιους πιθανούς λόγους για τους οποίους διστάζετε.
- Τι γιορτάζουμε την Παγκόσμια Ημέρα Ψυχικής Υγείας;
- Διαβάστε για την προστατευτική σημασία της ψυχικής ανθεκτικότητας και των ώριμων μηχανισμών άμυνας.
- Αντιληφθείτε τη σημασία του να έχετε επίγνωση των συναισθημάτων και των σκέψεων σας.
- Επεξεργαστείτε λίγο την οπτική του τι ακριβώς σημαίνει η έννοια να αλλάξετε κάποια πράγματα στον εαυτό σας.
- Αντλείστε έμπνευση από ρητά διασήμων σχετικά με την αλλαγή.
- Διαβάστε χρήσιμα άρθρα για την ψυχική υγεία και τα οφέλη που μπορείτε να έχετε αν της δώσετε την προσοχή που της αναλογεί.
- Βρείτε ένα κατάλογο με τις θεραπείες που είναι διαθέσιμες σήμερα.
Πόροι και Βοήθεια στην Ελλάδα
Γραμμές Κρίσης
- Γραμμή Παρέμβασης για την Αυτοκτονία: 1018
- Γραμμή για περιστατικά αναγγελίας εξαφάνισης αλλά και καταγγελίας κακομεταχείρισης, κακοποίησης ή παραμέλησης ηλικιωμένων: 1065
Οργανισμοί
Χρήσιμο Βίντεο: Πώς Αντιμετωπίζουμε τα Προβλήματα Ψυχικής Υγείας
Αυτό το σύντομο αλλά δυναμικό βίντεο βοηθά να κατανοήσουμε το στίγμα που περιβάλλει την ψυχική υγεία και γιατί χρειαζόμαστε να την αντιμετωπίζουμε με την ίδια σοβαρότητα όπως τη σωματική υγεία.
Συμπεράσματα
Η ψυχική υγεία δεν είναι πολυτέλεια – είναι αναγκαιότητα. Όπως φροντίζουμε το σώμα μας, πρέπει να φροντίζουμε και τον ψυχισμό μας. Η πρόληψη, η έγκαιρη παρέμβαση και η συνεχής φροντίδα είναι το κλειδί για μια ποιοτική ζωή.
Θυμηθείτε: Δεν είστε μόνοι. Η βοήθεια υπάρχει και είναι διαθέσιμη. Το πρώτο βήμα είναι να αναγνωρίσετε ότι χρειάζεστε υποστήριξη και να την αναζητήσετε.
Βιβλιογραφία και Πηγές
- Somatic multicomorbidity and disability in patients with psychiatric disorders – Cambridge Core
- World Health Organization. (2022). Mental Health Atlas 2020. Geneva: WHO Press.
- Ψυχική Υγεία Παιδιών και Εφήβων στην Ελλάδα: Ανάγκες και Προτεραιότητες
- Μεταπτυχιακό και διδακτορικό βλάπτουν την ψυχική υγεία – LIFO
- Nature contact and human health: A research agenda – PMC
- Mental Health Action Plan 2013-2020 – WHO
- The impact of the long-lasting socioeconomic crisis in Greece
Σημείωση: Αυτό το άρθρο παρέχει γενικές πληροφορίες και δεν υποκαθιστά την επαγγελματική ιατρική συμβουλή. Συμβουλευτείτε πάντα έναν ειδικό για προσωπικές ανησυχίες υγείας.
Για περισσότερες πληροφορίες και εξατομικευμένη βοήθεια, επικοινωνήστε με έναν ειδικό ψυχικής υγείας.
Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής