Αγχώδης διαταραχή : Συμπτώματα και θεραπεία

Τι είναι η αγχώδης διαταραχή

Η αγχώδη διαταραχή είναι η διαταραχή στην οποία το άγχος αποκτά υψηλότερη ένταση, διάρκεια, συχνότητα, και βαρύτερη επίδραση στη λειτουργικότητα.

Ενώ το άγχος στον άνθρωπο μπορεί να βρίσκεται σε φυσιολογικά επίπεδα ώστε να μας κινητοποιεί στην καθημερινότητα, στην αγχώδη διαταραχή έχει γίνει υπερβολικό και προηγουμένως ουδέτερα ερεθίσματα εκτιμώνται πλέον ως απειλητικά.

---

Αγχώδης διαταραχή – σωματικά συμπτώματα

Το άγχος εκδηλώνεται και στο σώμα μας. Τα σωματικά συμπτώματα άγχους (αναφέρονται συχνά ως ψυχοσωματικά συμπτώματα) που μπορεί να βιώνονται περιστασιακά και σε ήπιο βαθμό, ή έντονα και με διάρκεια στην αγχώδη διαταραχή είναι τα ακόλουθα :

Μια και δεν γίνεται εξαρχής να γνωρίζουμε την προέλευση των παραπάνω, η διάκριση του αιτίου των σωματικών συμπτωμάτων επιτυγχάνεται με τη βοήθεια των αντίστοιχων ειδικών ιατρών.

Μερικές φορές η αγχωδης διαταραχη μπορεί να εκδηλωθεί κατά κύριο λόγο με ψυχοσωματικά συμπτώματα τα οποία δεν εξηγούνται με κάποιο άλλο ιατρικό αίτιο. Συνήθως είναι χρόνια, προεξάρχουν στην κλινική εικόνα και προκαλούν σοβαρή δυσφορία στο άτομο. Πρόκειται για τις διαταραχές σωματικών συμπτωμάτων, μια ειδική κατηγορία ψυχοσωματικών διαταραχών.

Για μια ευρύτερη εικόνα των ψυχοσωματικών συμπτωμάτων που προκαλούνται και από άλλους ψυχολογικούς παράγοντες, διαβάστε το άρθρο μας “Ψυχοσωματικά Συμπτώματα & Σωματοποίηση: Κατανόηση, Αντιμετώπιση & Πού Εκδηλώνονται“.

Αντίστοιχα ακολούθως αναφέρονται ορισμένες σωματικές παθήσεις που έχουν συσχετιστεί με χρόνιο υψηλό άγχος & αγχώδεις διαταραχές

Ποιες είναι οι αγχώδεις διαταραχές;

Δεν υπάρχει μόνο μία αγχώδης διαταραχή, αλλά αρκετές ανάλογα με τα προεξάρχοντα συμπτώματα.

Οι αγχώδεις διαταραχές έχουν κατηγοριοποιηθεί από τα ψυχιατρικά ταξινομικά συστήματα όπως το DSM 5 & το ICD-11 ως εξής  :

• Γενικευμένη αγχώδης διαταραχή με τα εξής πιθανά συμπτώματα : διαρκής ανησυχία, γενικευμένο άγχος, αϋπνία, ευερεθιστότητα, κόπωση, διαταραχή συγκέντρωσης, μυική τάση.
• Διαταραχή πανικού όταν το άτομο εμφανίζει επανειλημμένα κρίσεις πανικού, δηλαδή ένα κατακλυσμιαίο αίσθημα υψηλού άγχους (πανικός) σε συνδυασμό με έντονα σωματικά συμπτώματα.
• Διαταραχή μετατραυματικού στρες όπου το άγχος πηγάζει από κάποιο ισχυρά ψυχοτραυματικό στρεσσογόνο γεγονός (τραύμα) που συνέβη στο παρελθόν.
• Κοινωνική φοβία όταν το άτομο εμφανίζει αυξημένο άγχος όταν βρίσκεται σε περιστάσεις με άλλους ανθρώπους (διαταραχή κοινωνικού άγχους)
• Αγοραφοβία όταν το άτομο βιώνει άγχος σε εξωτερικούς χώρους εκτός του σπιτιού του, τους οποίους και αποφεύγει.
• Ειδικές Φοβίες : Η φοβία είναι έντονος επαναλαμβανόμενος φόβος που επιμένει στο χρόνο και προέρχεται από συγκεκριμένο ερέθισμα π.χ. υψοφοβία ή αραχνοφοβία
• Διαταραχή άγχους αποχωρισμού: Ένα άτομο με διαταραχή άγχους αποχωρισμού εμφανίζει δυσανάλογο άγχος για την ηλικία και το επίπεδο ανάπτυξής του/της σχετικά με τον αποχωρισμό από τα πρόσωπα προσκόλλησης. Αν και τα συμπτώματα αναπτύσσονται στην παιδική ηλικία, μπορούν να εκδηλωθούν και κατά τη διάρκεια της ενήλικης ζωής.

Πατώντας πάνω στο σύνδεσμο κάθε διαταραχής στην παραπάνω λίστα, μπορείτε να βρείτε ειδικό πιο αναλυτικό άρθρο για κάθε αγχώδη διαταραχή.

---

Αγχώδης διαταραχή – αίτια

🔸Η ανάπτυξη διαταραχής άγχους που οφείλεται σε περιβαλλοντικούς μη γενετικούς παράγοντες εκτιμάται περίπου στο 50% έως 70%.

🔸Εκτιμάται ότι τα γονίδια συμβάλλουν 30% έως 50% στην ανάπτυξη μιας διαταραχής άγχους.

Βιολογικά μιλώντας αυτό σημαίνει ότι ορισμένοι άνθρωποι ενδέχεται να παρουσιάζουν υψηλότερη γενετική ευαλωτότητα σε απειλητικά ερεθίσματα, όπως για παράδειγμα αυξημένη δραστηριότητα του αυτόνομου νευρικού συστήματος με υπερβολική διέγερση σε ήπια ερεθίσματα και βραδεία προσαρμογή σε επαναλαμβανόμενα ερεθίσματα.

Στις βιολογικές παραμέτρους που συνδέονται με αγχωδη διαταραχη περιλαμβάνεται η επιγενετική. Πρόκειται για τη διαδικασία κατά την οποία ψυχολογικοί, βιολογικοί και περιβαλλοντικοί παράγοντες επηρεάζουν την κυτταρική λειτουργία σε επίπεδο DNA. Μέσω αυτής της διαδικασίας υποσκάπτεται ενδεχομένως η βιολογική δυνατότητα ανοχής του άγχους κατά τη διάρκεια της ζωής ασχέτως αν εκ γενετής δεν υπήρχε ευαλωτότητα.

Συνοπτικά οι λόγοι που μπορεί κάποιος να πάθει αγχώδη διαταραχή είναι :

• Γενετική προδιάθεση
• Προσωπικότητα, ψυχολογικά χαρακτηριστικά, γνωσιακές λειτουργίες
• Τρόπος ζωής, στρεσσογόνα γεγονότα, τραύμα
• Συνθήκες ζωής π.χ. ανισότητες, φτώχεια, μετανάστευση
• Σωματικές παθήσεις (χρόνιες και μη), φάρμακα και ουσίες (μια πλήρη λίστα μπορείτε να δείτε στην εικόνα που ακολουθεί).

Παράγοντες που οδηγούν σε υποψία για άγχος σωματικής προέλευσης

• Ηλικία >35 ετών
• Απουσία πρότερου ατομικού ή οικογενειακού ιστορικού αγχώδους ή άλλης ψυχικής διαταραχής
• Απουσία ψυχοτραυματικών γεγονότων ζωής
• Παιδική ηλικία χωρίς αξιοσημείωτο άγχος και φοβίες ή ανεσταλμένη συμπεριφορά σε μη οικείο περιβάλλον
• Μειωμένη ανταπόκριση σε αγχολυτική αγωγή

---

Αγχώδεις διαταραχές – συχνότητα

Στην Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ), πάνω από 60 εκατομμύρια άνθρωποι πλήττονται από αγχώδεις διαταραχές σε ένα δεδομένο έτος, καθιστώντας τις έτσι τις πιο διαδεδομένες ψυχιατρικές καταστάσεις στην ΕΕ. Ο επιπολασμός των διαταραχών άγχους στις Ηνωμένες Πολιτείες εκτιμάται ότι είναι 18%.

Οι αγχώδεις διαταραχές αποτελούν συνολικά τις πιο συχνές ψυχικές διαταραχές στον κόσμο επηρεάζοντας περίπου 301 εκατομμύρια ανθρώπους βάσει στοιχείων ως το 2019, ενώ παρατηρήθηκε αύξηση στα χρόνια της πανδημίας από το 2020 και μετά. Τα στοιχεία δείχνουν επιπλέον οι αγχώδεις διαταραχές γίνονται παγκοσμίως πιο συχνές σε σχέση με 3 δεκαετίες πριν. Στην Ελλάδα το ποσοστό τους αυξήθηκε από 5,6% το 1990 σε 7,2% το 2021.

---

Αγχώδης διαταραχή – συννοσηρότητα

Μελέτες υπολογίζουν ότι περίπου το 60% των ατόμων με μία αγχώδη διαταραχή είχαν τουλάχιστον άλλη μία διάγνωση αγχώδους διαταραχής ή κατάθλιψη και το 27% των ατόμων είχαν τρεις ή περισσότερες από αυτές τις διαταραχές.

Η συννοσηρότητα μπορεί επίσης να αφορά την ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή, τη διπολική διαταραχή, ενώ συμπτώματα άγχους δύναται να παρουσιαστούν σχεδόν σε όλες τις ψυχικές διαταραχές. Στην κλινική πράξη η συχνότερη εικόνα είναι ίσως η μικτή αγχώδης και καταθλιπτική διαταραχή.

---

Αγχώδης διαταραχή – αντιμετώπιση

Η θεραπεία της αγχώδους διαταραχής ποικίλλει ανάλογα με την ένταση και τον τύπο της διαταραχής, αλλά συνήθως περιλαμβάνει έναν συνδυασμό ψυχολογικών, φαρμακευτικών και συμπεριφορικών προσεγγίσεων που αφορούν συνήθειες, τεχνικές χαλάρωσης και τρόπου ζωής.

Η αγχώδης διαταραχή δεν περνάει από μόνη της. Δεν αποκλείεται όμως να υπάρχουν περιστασιακά διαστήματα ύφεσης στα συμπτώματα. Στις περισσότερες περιπτώσεις η αγχωδης διαταραχη θα επανεμφανιστεί.

🔸Είναι σημαντικό για την ψυχική μας υγεία να «ακούμε» το σώμα μας και να εντοπίζουμε έγκαιρα τις ενδείξεις και τα συμπτώματα, παρ’ όλο που πολλές φορές η συνειδητοποίηση προκαλεί φόβο.

🔸Σημαντικό σημείο είναι να ξεχωρίσουμε ότι τα συμπτώματα οφείλονται σε άγχος ή αγχώδη διαταραχή και όχι κάτι άλλο. Αυτό γίνεται με σχετική διερεύνηση και συνεργασία ψυχιάτρων με άλλες ιατρικές ειδικότητες.

🔸Δεν υπάρχει μόνο ένα είδος θεραπείας για το άγχος, αλλά ανάλογα με τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του κάθε ανθρώπου διαμορφώνεται εξατομικευμένη προσέγγιση.

---

Φαρμακευτική αγωγή στις αγχώδεις διαταραχές

• Τα αντικαταθλιπτικά φάρμακα (κυρίως SSRIs και SNRIs)
• Βενζοδιαζεπίνες
• Πρεγκαμπαλίνη
• Βουσπιρόνη
• Atarax
• β’ αναστολείς
• Τα αντιψυχωτικά στις πιο σοβαρές περιπτώσεις και με συννοσηρότητα

---

Ψυχοθεραπεία για την αγχώδη διαταραχή

Μια από τις πιο αποτελεσματικές μορφές ψυχοθεραπείας είναι η γνωσιακή-συμπεριφορική θεραπεία (CBT). Πρόκειται για μια δομημένη, στοχευμένη και ψυχοεκπαιδευτική μορφή θεραπείας που επικεντρώνεται στο να βοηθήσει τα άτομα να εντοπίσουν στο εδώ και τώρα και να τροποποιήσουν τα χαρακτηριστικά δυσπροσαρμοστικά μοτίβα σκέψης και πεποιθήσεις που πυροδοτούν και διατηρούν τα συμπτώματα.

Μέρος της CBT αποτελεί και η θεραπεία έκθεσης που εστιάζει να ωθήσει τα άτομα να αντιμετωπίσουν στην πράξη τις καταστάσεις και τα ερεθίσματα που προκαλούν άγχος και τα οποία συνήθως αποφεύγουν.

Άλλες μορφές ψυχοθεραπείας χρησιμοποιούνται επίσης καθώς παρά τη μεγαλύτερη ερευνητική υποστήριξη που έχει η Γνωσιακή θεραπεία, δεν έχει 100% αποτελεσματικότητα και δεν ταιριάζει σε όλα τα προφίλ των ασθενών με αγχώδη διαταραχή. Συνθετικά, ψυχοδυναμικά ενήμερα μοντέλα ψυχοθεραπείας που ασχολούνται με τραυματικά γεγονότα του παρελθόντος, δυσλειτουργικά σχήματα και χρόνιες σχεσιακές δυσκολίες μπορεί να είναι βοηθητικά για πολλούς.

---

Διαβάστε ένα πιο εκτενές άρθρο για τις επιλογές θεραπείας σε μια αγχώδη διαταραχή.

---

Παρά τη σημασία τους για τη δημόσια υγεία, η πλειονότητα των διαταραχών άγχους παραμένουν μη εντοπισμένες και χωρίς θεραπεία από συστήματα υγειονομικής περίθαλψης, ακόμη και σε οικονομικά προηγμένες χώρες. Εάν δεν αντιμετωπιστούν, οι αγχώδεις διαταραχές γίνονται συνήθως χρόνιες με λειτουργική επιβάρυνση που μπορεί να φτάσει σε σοβαρό επίπεδο.

Από την άλλη πλευρά οι αγχωδεις διαταραχες μπορούν με τις σημερινές δυνατότητες να αντιμετωπιστουν με υψηλά ποσοστά αποτελεσματικότητας συγκριτικά και με τις υπόλοιπες ψυχικές διαταραχές.

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής