Ψύχωση και ψυχωτικές διαταραχές

Τι είναι η ψύχωση & οι ψυχωτικές διαταραχές

Οι ψυχωτικές διαταραχές είναι οι ψυχικές διαταραχές με κύριο χαρακτηριστικό την ψύχωση.

Η ψύχωση είναι ένα σύνολο συμπτωμάτων με κυριότερα το παραλήρημα και τις ψευδαισθήσεις, τα οποία θα δούμε στη συνέχεια του άρθρου.

Αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό γνώρισμα του φάσματος της σχιζοφρένειας και άλλων ψυχωτικών διαταραχών, μια συνυπάρχουσα πτυχή σε κάποιες διαταραχές της διάθεσης και της χρήσης ουσιών, καθώς και σε αρκετές νευρολογικές, νευροαναπτυξιακές και ιατρικές παθήσεις. Η ψύχωση μπορεί να γίνει πολύ βασανιστική για τους ασθενείς και τους αγαπημένους τους.

Παρεμφερείς όροι που μπορεί να δείτε : ψυχωσική διαταραχή, ψυχωσική συνδρομή, ψυχωτική συνδρομή, ψυχωτικό ή ψυχωσικό επεισόδιο. Το ψυχωσικό επεισόδιο αναφέρεται στη χρονική περίοδο που τα συμπτώματα βρίσκονται σε ισχυρή επιδείνωση, ενώ η έννοια ψυχωτική διαταραχή αναφέρεται στην πάθηση συνολικά, κατά την οποία υπάρχουν διαστήματα που τα συμπτώματα μπορεί να βρίσκονται και σε ύφεση.

Τα συμπτώματα στην ψύχωση

Σε μία ψυχωτική διαταραχή ενδέχεται να μειωθεί η επαφή του ασθενή με την πραγματικότητα και συνήθως παραβλάπτεται η ικανότητά του για να κρίνει, να σκέφτεται, να ανταποκρίνεται συναισθηματικά, να επικοινωνεί, να φροντίζει τον εαυτό του.

Τα συμπτώματα σε μια ψύχωση χωρίζονται κατά κύριο λόγο σε θετικά, αρνητικά και γνωστικά.

Θετικά συμπτώματα

• Διαταραχές περιεχομένου σκέψης : Είναι οι παραληρητικές ιδέες ή αλλιώς παραλήρημα (π.χ. παραλήρημα καταδίωξης, συνωμοσίας, μεγαλομανίας, κλοπής, ερωτομανιακό κ.α.) δηλαδή σκέψεις και πεποιθήσεις βασισμένες σε εσφαλμένα συμπεράσματα για την πραγματικότητα. Στο παραλήρημα καταδίωξης ο ασθενής πιστεύει ότι κάποιοι τον κυνηγάνε να του κάνουν κακό.
• Διαταραχές αντίληψης : Είναι οι ψευδαισθήσεις, δηλαδή με απλά λόγια αντιλήψεις ερεθισμάτων που δεν υπάρχουν και που μπορεί να προέρχονται από όλα τα αισθητήρια συστήματα του οργανισμού, δηλαδή ακουστικές, οπτικές, απτικές, οσφρητικές, γευστικές και κιναισθητικές. Τυπικό παράδειγμα είναι ο ασθενής που ακούει φωνές.

Αρνητικά συμπτώματα

• Διαταραχές λόγου–έκφρασης : επηρεάζεται το πόσο μιλάει, πόσο γρήγορα μιλάει, πόσο δομημένα μιλάει ο ασθενής π.χ. πτωχεία λόγου, χάλαση συνειρμού, ασυναρτησία, υπομιμία
• Συναίσθημα : απάθεια, ανηδονία, συναισθηματική επιπέδωση
• Μείωση λειτουργικότητας : Παραμέληση προσωπικής υγιεινής, κοινωνική απόσυρση, απώλεια ενδιαφέροντος για δραστηριότητες, αδυναμία για εργασία.

Γνωστικά συμπτώματα

Συνήθως είναι όχι άμεσα εμφανή προβλήματα στη μνήμη, την προσοχή, την συγκέντρωση και άλλες γνωστικές λειτουργίες που απαρτιώνουν εξωτερικά ερεθίσματα. Βρείτε περισσότερες πληροφορίες για τις γνωστικές λειτουργίες στην σχιζοφρένεια.

Άλλα συμπτώματα

• Συμπεριφορά : Παράξενη, ιδιόμορφη συμπεριφορά, ενίοτε επιθετικότητα κατά το οξύ ψυχωτικό επεισόδιο.
• Συναισθηματική δυσαρμονία-συναισθηματική απροσφορότητα δηλαδή καταφανής ασυμφωνία μεταξύ περιεχομένου σκέψης και συναισθηματικής απάντησης όπως π.χ. εκδήλωση χαράς επί κάποιας απώλειας.
• Ψυχοκινητικότητα : επηρεάζεται το πως κινείται ο ασθενής π.χ. διέγερση, εμβροντησία, κατατονία, στερεοτυπίες.
• Διαταραχή της εναισθησίας

Φάσεις ψύχωσης

Μια ψύχωση μπορεί να έχει πρόδρομη φάση κατά την οποία δεν υπάρχουν έντονα συμπτώματα, αλλά αρχίζουν σταδιακά να σημειώνονται αλλαγές στον ασθενή, ενεργό φάση δηλαδή την κατεξοχήν ψυχωτική περίοδο και υπολειμματική φάση κατά την οποία δεν υπάρχουν έντονα ενεργά συμπτώματα, αλλά μειωμένη λειτουργικότητα με γνωσιακά και συναισθηματικά ελλείμματα. Η πρόδρομη φάση της σχιζοφρένειας συχνά συγχέεται με τη μειζονα καταθλιψη.

Συχνότητα

Περίπου 1,5 έως 3,5 % των ανθρώπων πληρούν τα διαγνωστικά κριτήρια για μια ψυχωτική διαταραχή στο γενικό πληθυσμό. Εντούτοις, ένας σημαντικά μεγαλύτερος αριθμός θα βιώσει τουλάχιστον ένα ψυχωτικό σύμπτωμα στη διάρκεια της ζωής του. Είναι οι μεμονωμένες ψυχωτικές εμπειρίες που μοιάζουν με τα θετικά συμπτώματα της ψύχωσης και έχουν μέσο ποσοστό επικράτησης ~ 7% –8% στον γενικό πληθυσμό. Δεν τίθεται διάγνωση ψυχωτικής διαταραχής σε αυτή την περίπτωση.

Η συχνότητα ενός ψυχωτικού επεισοδίου είναι περίπου 50 στα 10000 άτομα. Η έναρξη μιας ψυχωτικής διαταραχής παρατηρείται νωρίτερα στους άντρες από ότι στις γυναίκες.

Οι φωνές στη σχιζοφρένεια και όχι μόνο : Τι γνωρίζουμε

Διάγνωση ψύχωσης

Η λήψη ενός λεπτομερούς ιστορικού και μια εξέταση της ψυχικής κατάστασης είναι απαραίτητες για τη διάγνωση, όπως και η αξιολόγηση ηλικίας έναρξης, μοτίβου έναρξης & γενετικών παραγόντων. Μια τοξικολογική ούρων μαζί με μια τυπική ιατρική εξέταση μπορούν να βοηθήσουν στον αποκλεισμό μη-ψυχιατρικών παραγόντων που μπορεί να προκαλέσουν ψύχωση.

Διαφορική διάγνωση ψύχωσης προκαλούμενης από ψυχοδραστικές ουσίες

Η ψυχωτική διαταραχή που προκαλείται από διεγερτικές ψυχοδραστικές ουσίες που ανεβάζουν απότομα τα επίπεδα ντοπαμίνης όπως οι αμφεταμίνες έχει κάποια στοιχεία που τη διαφοροποιούν. Η αμφεταμινική ψύχωση έχει πιο έντονα σωματικά συμπτώματα λόγω της διέγερσης του οργανισμού από την ναρκωτική ουσία όπως ταχυκαρδία, μυδρίαση, τρόμος, εφίδρωση, αυξημένη αρτηριακή πίεση (συμπαθητικομιμητικά).

Επίσης μπορεί να συνυπάρχει συχνότερα έντονη συναισθηματική διακίνηση, ευφορία, άγχος, θυμός, υπερένταση, υπερδραστηριότητα, υπερεπαγρύπνηση. Μπορεί να υπάρχει πρόσφατη απώλεια βάρους συνεπεία της ουσίας. Πιθανολογούμε ψυχωτικο επεισοδιο από ουσίες όταν υπάρχουν οπτικές ψευδαισθήσεις. Η κατάχρηση κοκαϊνης επιφέρει ενίοτε απτικές ή οσφρητικές ψευδαισθήσεις.

Οι παρανοϊκές ιδέες δεν αποτελούν στοιχείο διαφορικής διάγνωσης καθώς μπορεί να εμφανίζονται σε κάθε μορφής ψυχωτικη διαταραχη.

Η τοξικολογική ούρων είναι χρήσιμη και πρέπει να γίνεται, αλλά είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι τα συμπτώματα μπορεί να επιμένουν πέραν της ύπαρξης της ουσίας στα ούρα, ενώ δεν θα φανούν όλες οι ναρκωτικές ουσίες στην εξέταση.

---

---

Δυνατότητες θεραπείας των ψυχώσεων σήμερα

Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής

---

Πηγές

• DSM V
• Statpearls