Τι είναι η Τοξική Θετικότητα
Η τοξική θετικότητα (toxic positivity) είναι η τάση να αποφεύγουμε ή να απορρίπτουμε αρνητικά συναισθήματα και να προωθούμε μια υπερβολική, μη ρεαλιστική αισιοδοξία, ακόμη και όταν οι συνθήκες είναι δυσμενείς. Αντί για ουσιαστική υποστήριξη, προτάσσει κλισέ όπως «σκέψου θετικά» ή «όλα γίνονται για καλό», δημιουργώντας πίεση να φαινόμαστε καλά — ακόμα και όταν δεν είμαστε.
Αν και η θετικότητα είναι συχνά χρήσιμη, όταν επιβάλλεται ή χρησιμοποιείται για να αγνοήσουμε την πραγματικότητα, μετατρέπεται σε ένα είδος συναισθηματικής καταστολής με δυνητικά σοβαρές επιπτώσεις.
Η Κουλτούρα της Θετικότητας στα Social Media
Η μαζική προώθηση μιας κατασκευασμένης ευτυχίας μέσω των μέσων κοινωνικής δικτύωσης έχει αλλάξει τον τρόπο που αντιλαμβανόμαστε τα συναισθήματα. Instagram, TikTok και αυτοβοηθητικά βιβλία συχνά παρουσιάζουν μια εικόνα “τέλειου εαυτού”, χωρίς πόνο, ντροπή, άγχος ή αμφιβολίες.
Αυτό έχει ως αποτέλεσμα την αποξένωση από τις αληθινές μας ανάγκες. Αντί να επιτραπεί στον άνθρωπο να αισθανθεί, να θρηνήσει ή να προβληματιστεί, ενθαρρύνεται να πνίξει τα συναισθήματά του στο όνομα της θετικότητας. Μια τέτοια στάση μπορεί να ενισχύσει αυτό που ψυχολόγοι αποκαλούν “χαμογελαστή κατάθλιψη” — μια εξωτερική εικόνα ευτυχίας πίσω από την οποία κρύβεται θλίψη, εξάντληση ή ακόμη και απόγνωση.
«Να σκέφτεσαι θετικά»: Συχνά μια συνταγή ενοχής
Εκφράσεις όπως «η ευτυχία είναι επιλογή» ή «αν προσπαθήσεις αρκετά, όλα διορθώνονται» μεταθέτουν την ευθύνη αποκλειστικά στο άτομο. Αν κάποιος δεν τα καταφέρει, τότε «φταίει», «δεν προσπάθησε αρκετά» ή «είναι αρνητικός».
Αυτό το αφήγημα μπορεί να γίνει ιδιαίτερα τοξικό για:
- Άτομα που πάσχουν από ψυχικές διαταραχές
- Ανθρώπους που πενθούν, βιώνουν φυσικές ασθένειες ή οικονομική ανασφάλεια
- Όσους βρίσκονται εν μέσω κρίσεων ζωής
Στη διάρκεια της πανδημίας COVID-19, πολλοί ένιωσαν αυτή την πίεση: να είναι παραγωγικοί στην καραντίνα, να χρησιμοποιούν «σωστά» το χρόνο τους και να μην παραπονιούνται. Όμως το άγχος, η μοναξιά και η αβεβαιότητα δεν εξαφανίζονται έτσι απλά με θετικά quotes.
Αποδοχή αρνητικών συναισθημάτων
Η αποδοχή των δυσάρεστων συναισθημάτων όταν αυτά εμφανίζονται δεν είναι αδυναμία, είναι κομματι της ανθεκτικότητας.
Τα αρνητικά συναισθήματα είναι ανθρώπινα και αναπόσπαστο κομμάτι της ζωής. Η λύπη, ο θυμός, η ντροπή, το άγχος και η ενοχή είναι φυσιολογικές αντιδράσεις σε δύσκολες καταστάσεις. Η καταπίεσή τους δεν τα εξαφανίζει· τα συσσωρεύει, συχνά οδηγώντας σε σωματικά συμπτώματα, εσωτερική εξάντληση ή ψυχοσωματικές διαταραχές.
Η ψυχολογική ευελιξία, δηλαδή η ικανότητα να αποδεχόμαστε τα συναισθήματά μας και να ζούμε με αυτά χωρίς να μας καθορίζουν, είναι κεντρική στην θετική ψυχολογία 2.0 και τις σύγχρονες προσεγγίσεις ψυχοθεραπείας όπως η ACT (Acceptance and Commitment Therapy).
Η Τοξική Θετικότητα ως Κοινωνικό Φαινόμενο
Δεν πρόκειται μόνο για ατομικό ζήτημα. Η κοινωνική πίεση να δείχνουμε διαρκώς ευτυχισμένοι παράγει ανθυγιεινά πρότυπα ζωής και σχέσεων. Η εξιδανικευμένη εικόνα της “τέλειας ζωής” οδηγεί σε συγκρίσεις, αυτοϋποτίμηση και τελικά συναισθηματική απομόνωση.
Μάλιστα, μελέτες δείχνουν ότι η αναγκαστική θετικότητα ενδέχεται να μειώσει την ενσυναίσθηση προς τους άλλους και να αποτρέψει ουσιαστικές κοινωνικές συνδέσεις.
Τι μπορούμε να κάνουμε απέναντι στην τοξική θετικότητα;
- 🤲 Αναγνωρίζουμε και αποδεχόμαστε τα δυσάρεστα συναισθήματα.
- 🧠 Εκπαιδευόμαστε στη συναισθηματική εγγραμματοσύνη: μαθαίνουμε να τα ονομάζουμε, να τα εκφράζουμε.
- 🗣️ Μιλάμε ανοιχτά για τις δυσκολίες — δεν είναι ένδειξη αδυναμίας.
- 👂 Ακούμε ενεργά τους άλλους χωρίς να προσπαθούμε να τους “φτιάξουμε τη διάθεση”.
- 🧘♀️ Αντέχουμε την αβεβαιότητα — η ζωή δεν είναι πάντα ευχάριστη, και αυτό είναι εντάξει.
Συμπέρασμα
Η τοξική θετικότητα δεν είναι αθώα. Κάτω από την επίφαση της αισιοδοξίας, μπορεί να κρύβει απώθηση, ενοχή και αποξένωση. Αντί να κυνηγάμε μια αδιάκοπη ευτυχία, ας στοχεύσουμε στη συναισθηματική ειλικρίνεια, την αυτογνωσία και τη συνδεσιμότητα με τους άλλους.
Τα παραπάνω δε σημαίνουν ότι είναι κακό να σκεφτόμαστε θετικά ή ότι δεν πρέπει να επιδιώκουμε θετικά συναισθήματα, αλλά ότι δεν πρέπει να επιβάλλουμε την ύπαρξή τους σε περιστάσεις που δεν υπάρχει το αντίστοιχο υπόβαθρο.
Η ευτυχία δεν είναι μόνιμη κατάσταση — είναι στιγμές. Και οι δυσκολίες είναι μέρος της πορείας. Το να μπορούμε να τις κοιτάξουμε κατάματα είναι ίσως η πιο αυθεντική πράξη φροντίδας προς τον εαυτό μας.
Συγγραφή : Σαββίνα Ντουρακοπούλου Ψυχολόγος
Συγγραφή & Επιμέλεια : Σπύρος Καλημέρης Ψυχίατρος Ψυχοθεραπευτής